Trong thực tế, không ít trường hợp nhà đất thuộc quyền sử dụng của gia đình lại nằm trong khu vực đã được Nhà nước quy hoạch thu hồi đất. Khi người sử dụng đất qua đời và phát sinh việc phân chia di sản thừa kế, nhiều người băn khoăn rằng: Nhà đất nằm trong quy hoạch có được chia thừa kế không?
CÔNG TY LUẬT TNHH DƯƠNG GIA
TRỤ SỞ CHÍNH TẠI HÀ NỘI
Địa chỉ: Số 89 Tô Vĩnh Diện, phường Khương Đình, thành phố Hà Nội.
Tổng đài tư vấn pháp luật: 1900.6568
Số điện thoại Luật sư: 037.6999996
Email: dichvu@luatduonggia.vn
Mục lục bài viết
1. Nhà đất nằm trong quy hoạch có được chia thừa kế không?
“Thừa kế quyền sử dụng đất” có thể được hiểu là việc chuyển quyền sử dụng đất của người đã chết sang cho người thừa kế theo di chúc hoặc theo quy định của pháp luật. Đây là một trong những quyền tài sản quan trọng của cá nhân được pháp luật dân sự và pháp luật đất đai bảo vệ. Trong thực tế, nhiều trường hợp nhà đất thuộc quyền sử dụng của người đã chết lại nằm trong khu vực đã được Nhà nước quy hoạch, từ đó phát sinh thắc mắc liệu nhà đất nằm trong quy hoạch có được chia thừa kế hay không?
Việc đất nằm trong quy hoạch không đồng nghĩa với việc quyền sử dụng đất của người dân bị chấm dứt hoặc bị mất ngay lập tức. Khoản 4 và khoản 5 Điều 76 Luật Đất đai 2024 quy định: Trường hợp quy hoạch sử dụng đất đã được công bố công khai mà chưa có kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện thì người sử dụng đất được tiếp tục sử dụng và được thực hiện các quyền của người sử dụng đất theo quy định của Luật Đất đai 2024. Đối với dự án thuộc trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 67 của Luật này mà phải thu hồi đất thì Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi có dự án phải công bố công khai phạm vi thu hồi đất theo tiến độ của dự án đến người sử dụng đất (Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm công bố, công khai phạm vi thu hồi đất theo tiến độ của dự án đến người sử dụng đất đối với dự án chưa có trong kế hoạch sử dụng đất cấp xã theo quy định tại Điểm đ Khoản 1 Điều 14 Nghị định 151/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/07/2025).
Bên cạnh đó, theo Điều 45 Luật Đất đai năm 2024, người sử dụng đất được thực hiện các quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất; thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất khi có đủ các điều kiện sau đây:
- Có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở hoặc Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất hoặc Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất, trừ trường hợp thừa kế quyền sử dụng đất, chuyển đổi đất nông nghiệp khi dồn điền, đổi thửa, tặng cho quyền sử dụng đất cho Nhà nước, cộng đồng dân cư và trường hợp quy định tại khoản 7 Điều 124 và điểm a khoản 4 Điều 127 của Luật Đất đai năm 2024;
- Đất không có tranh chấp hoặc tranh chấp đã được giải quyết bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền, bản án, quyết định của Tòa án, quyết định hoặc phán quyết của Trọng tài đã có hiệu lực pháp luật;
- Quyền sử dụng đất không bị kê biên, áp dụng biện pháp khác để bảo đảm thi hành án theo quy định của pháp luật thi hành án dân sự;
- Trong thời hạn sử dụng đất;
- Quyền sử dụng đất không bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo quy định của pháp luật.
Đồng thời, theo các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, di sản thừa kế bao gồm tài sản do người chết để lại. Do đó, nếu nhà đất nằm trong quy hoạch nhưng vẫn thuộc quyền sử dụng hợp pháp của người đã chết thì tài sản này vẫn được xác định là di sản thừa kế và có thể được chia cho những người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật.
Như vậy: Nhà đất nằm trong quy hoạch vẫn CÓ THỂ được chia thừa kế, nếu quyền sử dụng đất đó vẫn hợp pháp và đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật. Hay nói cách khác, việc quy hoạch đất đai về bản chất chỉ là hoạt động quản lý hành chính của Nhà nước, không làm mất đi quyền sở hữu tài sản và quyền thừa kế hợp pháp của công dân.
Tuy nhiên, khi nhận thừa kế đối với đất nằm trong quy hoạch, người thừa kế cần lưu ý đến các quy định về kế hoạch sử dụng đất, thu hồi đất hoặc chuyển mục đích sử dụng đất để bảo đảm việc thực hiện quyền của mình đúng theo quy định của pháp luật.
2. Nhà đất nằm trong quy hoạch thì nên chia thừa kế như thế nào?
Trong thực tế, đối với nhà đất nằm trong khu vực đã được quy hoạch, việc phân chia di sản thừa kế thường phát sinh nhiều vướng mắc hơn so với các trường hợp thông thường. Nguyên nhân là do quyền sử dụng đất có thể bị hạn chế bởi kế hoạch sử dụng đất của Nhà nước hoặc có khả năng bị thu hồi để thực hiện dự án trong tương lai. Vì vậy, khi tiến hành chia thừa kế đối với nhà đất nằm trong quy hoạch, cần lựa chọn phương án phân chia phù hợp nhằm bảo đảm quyền lợi của các đồng thừa kế và thuận lợi cho việc xử lý khi Nhà nước thực hiện thu hồi đất theo quy định.
Theo nguyên tắc chung của pháp luật dân sự, việc phân chia di sản thừa kế ưu tiên sự thỏa thuận giữa những người thừa kế. Các đồng thừa kế có quyền thống nhất với nhau về phương thức chia tài sản (miễn là sự thỏa thuận đó không trái quy định của pháp luật và không làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan). Trong trường hợp các bên không thể đạt được sự thống nhất, việc phân chia di sản có thể được giải quyết thông qua Tòa án theo quy định của pháp luật về thừa kế.
Đối với nhà đất nằm trong quy hoạch, về nguyên tắc có thể áp dụng nhiều phương thức phân chia di sản khác nhau.
- Thứ nhất là chia theo hiện vật, tức là phân chia trực tiếp quyền sử dụng đất cho từng người thừa kế theo phần diện tích tương ứng. Phương thức này thường được áp dụng khi thửa đất có diện tích lớn và đáp ứng điều kiện tách thửa theo quy định của pháp luật.
- Thứ hai là chia theo giá trị tài sản, nghĩa là một người thừa kế nhận toàn bộ quyền sử dụng đất và thanh toán lại cho những người thừa kế khác phần giá trị tương ứng với phần di sản mà họ được hưởng.
- Thứ ba là xác định tỷ lệ phần trăm quyền hưởng di sản trong khối tài sản chung, tức là mỗi người thừa kế được xác định một tỷ lệ quyền nhất định đối với tài sản.
Tuy nhiên, trong trường hợp nhà đất đã nằm trong kế hoạch sử dụng đất và có khả năng bị Nhà nước thu hồi để thực hiện dự án, việc phân chia di sản theo hiện vật thường không còn phù hợp. Bởi lẽ, khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án, việc giao đất cụ thể cho từng người thừa kế có thể không còn ý nghĩa thực tế, đặc biệt khi đất không đủ điều kiện tách thửa hoặc việc thu hồi đất sẽ diễn ra trong thời gian gần. Trong những trường hợp này, phương án thường được áp dụng là xác định tỷ lệ phần di sản mà mỗi người thừa kế được hưởng trong khối tài sản chung.
Nếu các đồng thừa kế không đạt được thỏa thuận về việc phân chia tài sản, Tòa án khi giải quyết tranh chấp thừa kế thường sẽ xác định phần quyền hưởng di sản của từng người theo tỷ lệ nhất định. Trên cơ sở bản án hoặc quyết định của Tòa án, khi Nhà nước thực hiện thu hồi đất và chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, mỗi người thừa kế sẽ được nhận phần tiền bồi thường tương ứng với tỷ lệ di sản mà mình được hưởng.
Như vậy: Đối với nhà đất nằm trong quy hoạch, việc phân chia thừa kế cần được cân nhắc kỹ lưỡng để bảo đảm tính khả thi và phù hợp với tình trạng pháp lý của thửa đất. Trong nhiều trường hợp, phương án xác định tỷ lệ quyền hưởng di sản trong khối tài sản chung được xem là giải pháp hợp lý, vừa bảo đảm quyền lợi của các đồng thừa kế vừa thuận tiện cho việc giải quyết khi Nhà nước thực hiện thu hồi đất theo quy định của pháp luật.
3. Một số tranh chấp thường gặp khi chia thừa kế nhà đất trong quy hoạch:
Trong thực tế, việc phân chia di sản thừa kế đối với nhà đất nằm trong khu vực quy hoạch thường phát sinh nhiều tranh chấp phức tạp hơn so với các loại tài sản khác. Nguyên nhân là do quyền sử dụng đất có thể bị ảnh hưởng bởi kế hoạch thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư hoặc những hạn chế về quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật. Vì vậy, các đồng thừa kế cần hiểu rõ những dạng tranh chấp thường gặp để có hướng giải quyết phù hợp, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của mình.
3.1. Tranh chấp về quyền hưởng di sản thừa kế:
Một trong những tranh chấp phổ biến nhất liên quan đến nhà đất nằm trong quy hoạch là tranh chấp về quyền hưởng di sản thừa kế. Tranh chấp này thường phát sinh khi có nhiều người cùng cho rằng mình có quyền hưởng di sản, hoặc có sự bất đồng về việc xác định ai là người thừa kế hợp pháp.
Ví dụ: Trong nhiều trường hợp, một số thành viên trong gia đình cho rằng đất nằm trong quy hoạch nên không còn giá trị hoặc không cần chia thừa kế, trong khi những người khác lại yêu cầu xác định quyền thừa kế để được hưởng phần tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Ngoài ra, tranh chấp cũng có thể phát sinh khi có người cho rằng di chúc không hợp pháp hoặc có người thừa kế bị bỏ sót trong quá trình phân chia di sản.
Trong những trường hợp này, cơ quan có thẩm quyền hoặc Tòa án sẽ phải xác định rõ ai là người thừa kế hợp pháp và phần di sản mà mỗi người được hưởng theo quy định của pháp luật.
3.2. Tranh chấp về việc quản lý và sử dụng đất trong quy hoạch:
Một dạng tranh chấp khác thường xảy ra là tranh chấp về quyền quản lý và sử dụng đất trong thời gian đất chưa bị Nhà nước thu hồi. Trong thực tế, sau khi người có quyền sử dụng đất qua đời thường có một người trong gia đình tiếp tục quản lý và sử dụng thửa đất. Tuy nhiên, khi tiến hành chia thừa kế, những người thừa kế khác có thể không đồng ý với việc một cá nhân tự ý sử dụng, cho thuê hoặc khai thác tài sản mà chưa có sự thống nhất của tất cả các đồng thừa kế.
Đặc biệt, đối với đất nằm trong quy hoạch nhưng chưa có kế hoạch thu hồi cụ thể, tranh chấp có thể phát sinh khi một người tự ý xây dựng công trình, sử dụng đất để kinh doanh hoặc chuyển nhượng cho người khác. Trong những trường hợp này, việc xác định quyền quản lý di sản và quyền sử dụng đất của các đồng thừa kế là vấn đề quan trọng cần được giải quyết theo quy định của pháp luật.
2.3. Tranh chấp về tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất:
Một trong những tranh chấp phổ biến nhất liên quan đến đất nằm trong quy hoạch là tranh chấp về tiền bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất. Khi Nhà nước thực hiện thu hồi đất để thực hiện dự án theo quy hoạch, người sử dụng đất sẽ được nhận tiền bồi thường hoặc hỗ trợ theo quy định của pháp luật.
Tuy nhiên, nếu trước đó việc chia thừa kế chưa được thực hiện rõ ràng, các đồng thừa kế có thể phát sinh tranh chấp về việc ai là người có quyền nhận tiền bồi thường hoặc phần tiền bồi thường mà mỗi người được hưởng. Trong nhiều trường hợp, một người đang trực tiếp quản lý đất có thể đứng ra nhận toàn bộ tiền bồi thường; từ đó dẫn đến mâu thuẫn và tranh chấp giữa các thành viên trong gia đình.
Để tránh tình trạng này, các đồng thừa kế cần sớm xác định phần quyền thừa kế của mỗi người đối với thửa đất để làm căn cứ phân chia tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.
THAM KHẢO THÊM:

Tư vấn pháp luật qua Zalo


