Các bước thi hành án chia thừa kế khi có bản án thế nào?

1. Ai có quyền yêu cầu thi hành án chia thừa kế?

Sau khi Tòa án đã ban hành bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật về việc chia di sản thừa kế, việc thi hành nội dung bản án trên thực tế phải được thực hiện thông qua thủ tục thi hành án dân sự theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, cơ quan thi hành án không phải lúc nào cũng tự động tổ chức thi hành bản án mà trong nhiều trường hợp cần có yêu cầu của người có quyền lợi liên quan. Vì vậy, việc xác định ai có quyền yêu cầu thi hành án chia thừa kế là vấn đề quan trọng nhằm bảo đảm bản án của Tòa án được thực thi đúng quy định.

(1) Người được thi hành án theo bản án, quyết định của Tòa án:

Khoản 2 Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: Những người thừa kế có quyền yêu cầu phân chia di sản bằng hiện vật; nếu không thể chia đều bằng hiện vật thì những người thừa kế có thể thỏa thuận về việc định giá hiện vật và thỏa thuận về người nhận hiện vật; nếu không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia.

Theo quy định của pháp luật về thi hành án dân sự, người được thi hành án là cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức được xác định trong bản án, quyết định của Tòa án là người được hưởng quyền lợi từ việc thi hành án. Trong các vụ án tranh chấp thừa kế, người được thi hành án thường là những người thừa kế được Tòa án xác định có quyền hưởng một phần di sản.

Ví dụ: Trong trường hợp Tòa án tuyên chia di sản thừa kế là quyền sử dụng đất cho nhiều người thừa kế theo tỷ lệ hoặc theo phần cụ thể thì mỗi người được hưởng di sản đều có quyền nộp đơn yêu cầu cơ quan thi hành án tổ chức thi hành bản án. Thông qua thủ tục này, cơ quan thi hành án sẽ thực hiện các bước cần thiết để bảo đảm người được thi hành án thực sự nhận được phần di sản theo nội dung bản án của Tòa án.

(2) Người phải thi hành án trong vụ án chia thừa kế:

Bên cạnh người được thi hành án, pháp luật cũng xác định người phải thi hành án là cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức có nghĩa vụ thực hiện nội dung bản án theo phán quyết của Tòa án. Trong các vụ án thừa kế, người phải thi hành án thường là người đang quản lý, sử dụng hoặc chiếm giữ tài sản thừa kế và có nghĩa vụ giao lại hoặc phân chia tài sản cho những người thừa kế khác theo bản án.

Ví dụ: Nếu một người đang trực tiếp quản lý toàn bộ tài sản của người đã chết và Tòa án xác định tài sản đó phải được chia cho nhiều người thừa kế khác nhau, thì người đang quản lý tài sản sẽ có nghĩa vụ giao tài sản hoặc thực hiện việc phân chia tài sản theo đúng nội dung bản án. Trong trường hợp người này không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ, cơ quan thi hành án có thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế theo quy định của pháp luật.

2. Các bước thi hành án chia thừa kế khi có bản án thế nào?

Sau khi bản án hoặc quyết định của Tòa án về việc chia di sản thừa kế đã có hiệu lực pháp luật, việc thực hiện các nội dung trong bản án cần được tiến hành theo trình tự, thủ tục thi hành án dân sự. Trên thực tế, không phải mọi trường hợp các bên đều tự nguyện thực hiện bản án; vì vậy, pháp luật quy định cụ thể các bước thi hành án nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của những người được hưởng di sản thừa kế.

Bước 1: Nộp đơn yêu cầu thi hành án và hồ sơ kèm theo.

Trong quá trình thi hành án chia thừa kế, người được thi hành án nộp đơn yêu cầu thi hành án tại Cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền. Theo quy định của pháp luật, người được hưởng quyền lợi theo bản án có quyền yêu cầu Cơ quan thi hành án tổ chức thi hành nội dung bản án nếu người phải thi hành án không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ. Hồ sơ yêu cầu thi hành án thường bao gồm:

• Đơn yêu cầu thi hành án;
• Bản án hoặc quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật;
• Giấy tờ tùy thân của người yêu cầu thi hành án;
• Các tài liệu liên quan đến tài sản thừa kế (nếu có).

Sau khi tiếp nhận hồ sơ hợp lệ, cơ quan thi hành án sẽ tiến hành xem xét và thực hiện các bước tiếp theo theo quy định của pháp luật.

Bước 2: Cơ quan thi hành án ra quyết định thi hành án.

Sau khi nhận được đơn yêu cầu thi hành án, Chấp hành viên của cơ quan thi hành án dân sự sẽ kiểm tra hồ sơ và ra quyết định thi hành án nếu đủ điều kiện theo quy định của pháp luật. Quyết định này là căn cứ pháp lý để cơ quan thi hành án tổ chức việc thi hành nội dung bản án hoặc quyết định của Tòa án. Quyết định thi hành án sẽ được gửi cho các bên liên quan, bao gồm:

• Người được thi hành án;
• Người phải thi hành án;
• Các cá nhân, tổ chức có quyền và nghĩa vụ liên quan.

Trong quyết định thi hành án thường ghi rõ thời hạn để người phải thi hành án tự nguyện thực hiện nghĩa vụ theo bản án của Tòa án.

Bước 3: Xác minh điều kiện thi hành án và thông báo cho các bên.

Sau khi ra quyết định thi hành án, cơ quan thi hành án sẽ tiến hành xác minh điều kiện thi hành án của người phải thi hành án. Việc xác minh này nhằm xác định tình trạng tài sản, quyền sử dụng đất hoặc các tài sản khác liên quan đến việc thi hành bản án chia thừa kế. Trong trường hợp di sản thừa kế là quyền sử dụng đất, nhà ở hoặc tài sản có giá trị, Chấp hành viên có thể làm việc với các cơ quan có thẩm quyền như:

• Văn phòng đăng ký đất đai;
• Ủy ban nhân dân địa phương;
• Các cơ quan quản lý tài sản liên quan.

Kết quả xác minh sẽ giúp cơ quan thi hành án xác định cách thức thi hành bản án phù hợp, đồng thời thông báo cho các bên về nghĩa vụ và quyền lợi của mình trong quá trình thi hành án.

Bước 4: Tổ chức thi hành việc chia di sản thừa kế theo bản án.

Sau khi hết thời hạn tự nguyện thi hành án mà người phải thi hành án vẫn không thực hiện nghĩa vụ, cơ quan thi hành án sẽ tổ chức thi hành bản án theo quy định của pháp luật. Tùy theo nội dung bản án và loại tài sản thừa kế, việc thi hành án có thể được thực hiện theo nhiều phương thức khác nhau.

Đối với di sản là quyền sử dụng đất hoặc nhà ở, cơ quan thi hành án có thể phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền để thực hiện việc phân chia quyền sử dụng đất hoặc chuyển giao quyền sở hữu tài sản cho những người thừa kế theo nội dung bản án.

Trong trường hợp tài sản không thể chia được bằng hiện vật, Cơ quan thi hành án có thể thực hiện việc định giá và bán đấu giá tài sản để chia tiền cho những người thừa kế theo phần di sản mà mỗi người được hưởng.

3. Phương thức thi hành án đối với từng loại di sản thừa kế cụ thể:

Trong các vụ án tranh chấp thừa kế, di sản để lại có thể bao gồm nhiều loại tài sản khác nhau như quyền sử dụng đất, nhà ở, tiền, tài sản có giá trị hoặc các tài sản khác thuộc quyền sở hữu của người đã chết. Vì vậy, khi thi hành án chia thừa kế theo bản án hoặc quyết định của Tòa án, Cơ quan thi hành án dân sự cần căn cứ vào tính chất của từng loại tài sản để lựa chọn phương thức thi hành phù hợp, bảo đảm việc phân chia di sản được thực hiện đúng theo nội dung bản án và đúng quy định của pháp luật.

3.1. Thi hành án chia thừa kế đối với quyền sử dụng đất:

Trong nhiều vụ án thừa kế, quyền sử dụng đất là loại di sản phổ biến và cũng là tài sản có giá trị lớn. Khi bản án của Tòa án xác định việc phân chia quyền sử dụng đất cho các đồng thừa kế, cơ quan thi hành án sẽ phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền để thực hiện việc thi hành bản án.

Trường hợp thửa đất có thể chia được bằng hiện vật, cơ quan thi hành án sẽ tiến hành xác định phần diện tích đất tương ứng với phần di sản của từng người thừa kế. Sau đó, các bên thực hiện thủ tục đăng ký biến động đất đai tại Cơ quan đăng ký đất đai để cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho từng người theo nội dung bản án.

Trong trường hợp thửa đất không đủ điều kiện tách thửa hoặc không thể chia được bằng hiện vật, Tòa án hoặc cơ quan thi hành án có thể xác định một người thừa kế nhận toàn bộ quyền sử dụng đất và thanh toán giá trị tương ứng cho những người thừa kế còn lại. Ngoài ra, nếu các bên không thỏa thuận được, tài sản có thể được đưa ra bán đấu giá để chia tiền cho các đồng thừa kế theo phần di sản được hưởng.

3.2. Thi hành án chia thừa kế đối với nhà ở và tài sản gắn liền với đất:

Đối với nhà ở và tài sản gắn liền với đất, việc thi hành án chia thừa kế cũng được thực hiện theo nguyên tắc tương tự như đối với quyền sử dụng đất. Nếu tài sản có thể chia được một cách hợp lý, cơ quan thi hành án sẽ tổ chức việc phân chia theo nội dung bản án để mỗi người thừa kế được nhận phần tài sản tương ứng.

Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp nhà ở không thể chia tách về mặt hiện vật, đặc biệt đối với nhà ở có kết cấu chung thì việc chia tài sản theo hiện vật là không khả thi. Khi đó, phương án thường được áp dụng là định giá tài sản và giao cho một người thừa kế quản lý, sử dụng; đồng thời người này có nghĩa vụ thanh toán phần giá trị tương ứng cho các đồng thừa kế khác theo phán quyết của Tòa án.

Trong trường hợp các bên không thỏa thuận được người nhận tài sản, Cơ quan thi hành án có thể tiến hành bán đấu giá nhà ở và chia tiền cho các đồng thừa kế theo tỷ lệ được xác định trong bản án.

3.3. Thi hành án chia thừa kế đối với tiền và tài sản có giá trị:

Đối với các loại di sản là tiền, vàng, tài sản có giá trị hoặc các khoản tài sản dễ chia, việc thi hành án thường đơn giản hơn so với tài sản là bất động sản. Căn cứ vào nội dung bản án, cơ quan thi hành án sẽ xác định số tiền hoặc giá trị tài sản mà mỗi người thừa kế được hưởng và tổ chức việc phân chia theo đúng tỷ lệ đã được Tòa án tuyên.

Trong trường hợp tài sản thừa kế đang được một cá nhân quản lý hoặc đang gửi tại tổ chức tín dụng, cơ quan thi hành án có thể yêu cầu người đang quản lý tài sản chuyển giao tài sản hoặc thực hiện việc thanh toán cho những người thừa kế theo nội dung bản án. Nếu người phải thi hành án không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ, cơ quan thi hành án có thể áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo đảm việc thi hành án được thực hiện.

3.4. Trường hợp bán đấu giá tài sản để chia thừa kế:

Trong nhiều vụ án thừa kế, di sản là tài sản không thể chia được bằng hiện vật hoặc các bên không thể thỏa thuận được về việc nhận tài sản nên việc bán đấu giá tài sản là giải pháp được áp dụng để thi hành bản án. Khi đó, Cơ quan thi hành án sẽ tiến hành định giá tài sản và tổ chức bán đấu giá theo quy định của pháp luật về thi hành án dân sự và pháp luật về đấu giá tài sản.

Sau khi tài sản được bán đấu giá thành công, số tiền thu được từ việc bán tài sản sẽ được phân chia cho những người thừa kế theo đúng phần di sản mà mỗi người được hưởng theo bản án của Tòa án. Phương thức này giúp bảo đảm tính khách quan và minh bạch trong quá trình thi hành án, đồng thời giải quyết được các trường hợp tài sản không thể chia trực tiếp giữa các đồng thừa kế.

Như vậy: Việc thi hành án chia thừa kế đối với từng loại di sản cần được thực hiện phù hợp với đặc điểm của từng loại tài sản và nội dung bản án của Tòa án. Việc lựa chọn phương thức thi hành án hợp lý không chỉ giúp bảo đảm quyền lợi của những người thừa kế mà còn góp phần bảo đảm bản án của Tòa án được thực hiện đầy đủ và hiệu quả trên thực tế.

THAM KHẢO THÊM:

• Luật sư tư vấn phân chia thừa kế, khai nhận di sản thừa kế
• Phân chia thừa kế thế nào khi có người bị tuyên mất tích?
• Định giá tài sản thừa kế? Xác định giá đất khi chia thừa kế?