Trong quan hệ thừa kế, có những trường hợp việc nhận di sản kéo theo nghĩa vụ tài sản, phát sinh tranh chấp hoặc đơn giản là người thừa kế muốn nhường phần cho người khác vì lý do cá nhân hoặc gia đình. Vậy, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản thừa kế không?
CÔNG TY LUẬT TNHH DƯƠNG GIA
TRỤ SỞ CHÍNH TẠI HÀ NỘI
Địa chỉ: Số 89 Tô Vĩnh Diện, phường Khương Đình, thành phố Hà Nội.
Tổng đài tư vấn pháp luật: 1900.6568
Số điện thoại Luật sư: 037.6999996
Email: dichvu@luatduonggia.vn
Mục lục bài viết
1. Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản thừa kế không?
Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về quyền thừa kế như sau:
- Cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo pháp luật; hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật;
- Người thừa kế không phải là cá nhân có quyền hưởng di sản theo di chúc.
Và Điều 610 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về quyền bình đẳng về thừa kế của cá nhân như sau: Mọi cá nhân đều bình đẳng về quyền để lại tài sản của mình cho người khác và quyền hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật.
Theo đó, các chủ thể và cá nhân sẽ có quyền hưởng di sản thừa kế theo di chúc hoặc theo kế theo pháp luật, người thừa kế không phải là cá nhân có quyền hưởng di sản thừa kế theo di chúc phù hợp với quy định của pháp luật Việt Nam hiện nay. Đồng thời, mọi cá nhân đều bình đẳng với nhau trên phương diện pháp lý về quyền hưởng di sản theo di chúc và hưởng di sản theo pháp luật. Tuy nhiên, bên cạnh quyền nhận di sản của các chủ thể thì pháp luật cũng ghi nhận người thừa kế cũng có quyền từ chối nhận di sản.
Căn cứ theo quy định tại Điều 620 của Bộ luật Dân sự năm 2015 có quy định cụ thể về quyền từ chối nhận di sản của người thừa kế như sau:
- Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác;
- Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết;
- Việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản.
Theo đó, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật, miễn rằng việc từ chối nhận di sản thừa kế không nhằm mục đích trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của người thừa kế đó đối với người khác. Khi từ chối nhận di sản thừa kế, người thừa kế cần phải tiến hành hoạt động lập văn bản từ chối hưởng di sản thừa kế trước thời điểm phân chia di sản trên thực tế.
Như vậy: Cá nhân hoàn toàn CÓ QUYỀN từ chối không nhận di sản mà người chết để lại.
Tuy nhiên nếu vì mục đích trốn tránh không thực hiện nghĩa vụ tài sản đối với người khác thì sẽ không được phép từ chối nhận di sản thừa kế, như:
- Nghĩa vụ trả nợ;
- Nghĩa vụ bồi thường thiệt hại;
- Nghĩa vụ cấp dưỡng;
- Hoặc nghĩa vụ nộp thuế với Cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
2. Phân chia di sản thừa kế trong trường hợp người thừa kế từ chối nhận di sản:
Theo quy định của pháp luật hiện nay, phần di sản do người thừa kế từ chối nhận sẽ được chia thừa kế theo pháp luật.
Căn cứ theo quy định tại Điều 650 của Bộ luật Dân sự năm 2015 có quy định về những trường hợp đã được chia thừa kế theo pháp luật như sau:
- Chia thừa kế theo pháp luật trong trường hợp không có di chúc hoặc có di chúc nhưng không hợp pháp;
- Chia thừa kế theo pháp luật trong trường hợp những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc;
- Chia thừa kế theo pháp luật trong trường hợp các cơ quan và tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế;
- Chia thừa kế theo pháp luật trong trường hợp những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc, tuy nhiên những người thừa kế không có quyền hưởng di sản hoặc họ từ chối nhận di sản thừa kế.
Bên cạnh đó thì pháp luật còn ghi nhận, thừa kế theo pháp luật cũng sẽ được áp dụng đối với những phần di sản sau đây:
- Chia thừa kế theo pháp luật đối với phần di sản không được định đoạt trong di chúc theo ý chí của người đã mất;
- Chia thừa kế theo pháp luật đối với phần di sản có liên quan đến phần của di chúc không có hiệu lực pháp luật trên thực tế, tức là di chúc vô hiệu một phần;
- Chia thừa kế theo pháp luật đối với phần di sản có liên quan đến người được thừa kế theo di chúc tuy nhiên những người thừa kế này không có quyền hưởng biết sản hoặc từ chối nhận di sản, những người thừa kế này chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc, chia thừa kế theo pháp luật đối với những khoản tài sản có liên quan đến các cơ quan và tổ chức được hưởng di sản theo di chúc tuy nhiên các tổ chức này không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.
Như vậy: Phần di sản có liên quan đến người thừa kế theo di chúc nhưng đã từ chối nhận di sản (mục 1) thì phần di sản này sẽ được chia thừa kế theo pháp luật. Hoặc trong trường hợp nếu như có người thừa kế từ chối nhận di sản thừa kế theo pháp luật thì đương nhiên phần di sản bị từ chối này sẽ được chia thừa kế theo pháp luật cho những người thừa kế theo pháp luật còn lại phù hợp với hàng thừa kế do Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định.
Ngoài ra, Bộ luật Dân sự năm 2015 hiện nay không có quy định rằng trường hợp cá nhân đã từ chối nhận di sản thừa kế theo di chúc thì sẽ không được hưởng di sản thừa kế chia theo pháp luật. Do đó, nếu người thừa kế vì một lý do nào đó (có thể là lý do khách quan hoặc lý do chủ quan) mà đã từ chối nhận di sản thừa kế theo di chúc thì họ vẫn có quyền được hưởng thừa kế theo pháp luật đối với phần di sản đã từ chối đó (nếu như người được kế theo di chúc cũng là một trong những người được thừa kế theo pháp luật).
3. Những rủi ro pháp lý thường gặp khi từ chối nhận di sản:
Quyền từ chối nhận di sản thừa kế là quyền hợp pháp của người thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự. Tuy nhiên, trong thực tiễn áp dụng, không ít trường hợp việc từ chối được thực hiện sai hình thức, sai thời điểm hoặc không đúng bản chất pháp lý dẫn đến hậu quả là văn bản bị vô hiệu hoặc phát sinh tranh chấp giữa các đồng thừa kế. Việc nhận diện các rủi ro phổ biến sẽ giúp người thừa kế tránh được những hệ quả pháp lý bất lợi.
3.1. Từ chối không đúng hình thức dẫn đến vô hiệu:
Theo quy định của pháp luật, việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và đáp ứng các điều kiện về hình thức theo quy định. Trong thực tế, nhiều người chỉ thỏa thuận miệng hoặc viết giấy tay đơn giản mà không thực hiện công chứng hoặc chứng thực theo yêu cầu dẫn đến việc văn bản không được công nhận khi làm thủ tục phân chia di sản.
Ngoài ra, trường hợp người thừa kế không trực tiếp ký vào văn bản từ chối mà để người khác ký thay cũng có thể khiến văn bản bị xem là không thể hiện đúng ý chí cá nhân, từ đó bị tổ chức hành nghề công chứng từ chối hoặc bị Tòa án tuyên vô hiệu khi xảy ra tranh chấp.
Do đó, việc tuân thủ đúng hình thức pháp lý là yếu tố quan trọng bảo đảm giá trị của việc từ chối nhận di sản.
3.2. Từ chối nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản:
Một rủi ro pháp lý khác thường gặp là người thừa kế từ chối nhận di sản với mục đích tránh nghĩa vụ trả nợ hoặc nghĩa vụ tài sản của mình đối với người thứ ba. Pháp luật dân sự không cho phép việc từ chối nhận di sản được sử dụng như một công cụ để trốn tránh nghĩa vụ.
Trong trường hợp chứng minh được việc từ chối nhằm mục đích né tránh nghĩa vụ tài sản, cơ quan có thẩm quyền có thể không công nhận việc từ chối đó hoặc xem xét xử lý theo quy định của pháp luật có liên quan. Điều này đặc biệt quan trọng trong các trường hợp người thừa kế đang có nghĩa vụ tài chính chưa thực hiện, ví dụ như nghĩa vụ thi hành án, nghĩa vụ trả nợ hoặc nghĩa vụ cấp dưỡng.
3.3. Nhầm lẫn giữa từ chối nhận di sản và nhường phần thừa kế:
Trong thực tế, nhiều người cho rằng việc từ chối nhận di sản đồng nghĩa với việc chuyển phần thừa kế của mình cho một người cụ thể trong gia đình. Tuy nhiên, đây là những vấn đề pháp lý hoàn toàn khác nhau.
Việc từ chối nhận di sản có nghĩa là người thừa kế từ bỏ quyền hưởng tài sản và phần di sản đó sẽ được phân chia lại theo di chúc hoặc theo quy định của pháp luật cho những người thừa kế khác, chứ không mặc nhiên thuộc về người mà họ mong muốn.
Nếu người thừa kế muốn chuyển quyền hưởng cho một cá nhân xác định, họ cần thực hiện các giao dịch pháp lý khác như nhận di sản rồi tặng cho hoặc chuyển nhượng theo quy định của pháp luật. Việc nhầm lẫn giữa hai hình thức này có thể dẫn đến hậu quả pháp lý ngoài mong muốn.
THAM KHẢO THÊM:
Tư vấn pháp luật qua Zalo CÔNG TY LUẬT TNHH DƯƠNG GIA
TRỤ SỞ CHÍNH TẠI HÀ NỘI
Địa chỉ: Số 89 Tô Vĩnh Diện, phường Khương Đình, thành phố Hà Nội.
Tổng đài tư vấn pháp luật: 1900.6568
Số điện thoại Luật sư: 037.6999996
Email: dichvu@luatduonggia.vn
Liên hệ với Luật sư để được hỗ trợ:
Tư vấn pháp luật qua Zalo 
