Trong bối cảnh công nghệ thông tin ngày càng phát triển, nhiều người có xu hướng soạn thảo các văn bản quan trọng (trong đó có di chúc) dưới dạng điện tử và lưu trữ trên máy tính để tiện cho việc chỉnh sửa và bảo quản. Vậy: Di chúc được soạn và chỉ lưu trên máy tính có giá trị không?
Mục lục bài viết
1. Di chúc được soạn và chỉ lưu trên máy tính có giá trị không?
Căn cứ theo Điều 627 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về hình thức của di chúc. Theo đó, di chúc có 02 hình thức như sau:
- Di chúc phải được lập thành văn bản;
- Nếu không thể lập được di chúc bằng văn bản thì có thể di chúc miệng.
Theo Điều 628 Bộ luật Dân sự 2015 di chúc bằng văn bản sẽ gồm:
- Di chúc bằng văn bản có người làm chứng;
- Di chúc bằng văn bản có công chứng;
- Di chúc bằng văn bản có chứng thực.
Và Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: Di chúc miệng được lập trong trường hợp tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản. Và sau 03 tháng, kể từ thời điểm di chúc miệng mà người lập di chúc còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.
Từ các quy định nêu trên có thể kết luận: Di chúc được soạn thảo và chỉ lưu giữ trên máy tính (dưới dạng file điện tử), không được in thành văn bản, không có chữ ký, không có người làm chứng, không được công chứng hoặc chứng thực, cũng không thuộc trường hợp di chúc miệng theo Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015 thì KHÔNG thuộc bất kỳ hình thức di chúc nào được pháp luật công nhận (02 hình thức di chúc nêu trên).
Do đó, di chúc được soạn và chỉ lưu trên máy tính KHÔNG có giá trị pháp lý, không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ thừa kế, và không thể được sử dụng làm căn cứ để phân chia di sản thừa kế theo di chúc. Trong trường hợp này, việc chia thừa kế sẽ được thực hiện theo quy định về thừa kế theo pháp luật, trừ khi tồn tại một di chúc hợp pháp khác.
2. Vì sao di chúc được soạn và chỉ lưu trên máy tính không có giá trị pháp lý?
Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.
Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 quy định di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:
- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;
- Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội;
- Hình thức di chúc không trái quy định của luật.
Di chúc là sự thể hiện ý chí cuối cùng của cá nhân nhằm định đoạt tài sản của mình sau khi chết, do đó pháp luật đặt ra những yêu cầu chặt chẽ về hình thức để bảo đảm tính xác thực và tự nguyện của người để lại di sản. Bộ luật Dân sự năm 2015 đã quy định rõ ràng và mang tính bắt buộc về các hình thức di chúc hợp pháp.
- Thứ nhất, di chúc chỉ được pháp luật công nhận dưới 02 hình thức duy nhất, bao gồm di chúc bằng văn bản và di chúc miệng trong trường hợp đặc biệt (như Mục 1). Đối với di chúc bằng văn bản, pháp luật không chỉ yêu cầu nội dung mà còn đòi hỏi sự hiện hữu vật chất của Bản di chúc, thể hiện bằng chữ viết cụ thể gắn với chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc; và trong nhiều trường hợp phải có người làm chứng, công chứng hoặc chứng thực theo quy định pháp luật. Việc một cá nhân chỉ soạn thảo nội dung di chúc trên máy tính và lưu dưới dạng tệp tin điện tử không đáp ứng được các yêu cầu này bởi nó chưa phải là “văn bản di chúc” theo nghĩa pháp lý mà pháp luật dân sự thừa nhận.
- Thứ hai, di chúc lưu trên máy tính không bảo đảm được tính xác thực và an toàn pháp lý. File điện tử có thể dễ dàng bị chỉnh sửa, sao chép, xóa bỏ hoặc thay đổi thời điểm tạo lập mà không để lại dấu vết rõ ràng. Đồng thời rất khó xác định chính xác ai là người trực tiếp lập nội dung, nội dung đó có phải là ý chí cuối cùng hay không; có được lập trong trạng thái minh mẫn, tự nguyện hay không… Chính vì những rủi ro này, pháp luật hiện hành chưa công nhận di chúc điện tử thuần túy như một hình thức di chúc hợp pháp.
- Thứ ba, di chúc được lưu trên máy tính cũng không thể được coi là di chúc miệng theo Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015, bởi di chúc miệng chỉ được lập trong trường hợp đặc biệt khi tính mạng người lập di chúc bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản. Đồng thời phải có người làm chứng và tuân thủ các điều kiện nghiêm ngặt khác. Việc soạn thảo di chúc trên máy tính rõ ràng không thuộc trường hợp này.
Từ những phân tích trên có thể khẳng định: Đi chúc được soạn thảo và chỉ lưu giữ trên máy tính không đáp ứng điều kiện về hình thức theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 và không được pháp luật thừa nhận là di chúc hợp pháp. Do đó, di chúc này không có giá trị pháp lý để làm căn cứ phân chia di sản thừa kế và trong trường hợp không tồn tại di chúc hợp pháp khác, di sản thừa kế sẽ được chia theo quy định về thừa kế theo pháp luật.
3. Phân chia di sản thừa kế như thế nào khi chỉ có di chúc lưu trên máy tính?
Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về những trường hợp thừa kế theo pháp luật. Theo đó, thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp sau đây:
- Không có di chúc;
- Di chúc không hợp pháp;
- Những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế;
- Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
Ngoài ra, thừa kế theo pháp luật cũng được áp dụng đối với các phần di sản sau đây:
- Phần di sản không được định đoạt trong di chúc;
- Phần di sản có liên quan đến phần của di chúc không có hiệu lực pháp luật;
- Phần di sản có liên quan đến người được thừa kế theo di chúc nhưng họ không có quyền hưởng di sản, từ chối nhận di sản, chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; liên quan đến cơ quan, tổ chức được hưởng di sản theo di chúc nhưng không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.
Theo đó, di chúc được soạn thảo và chỉ lưu giữ trên máy tính không có giá trị pháp lý, do đó không làm phát sinh hiệu lực của việc thừa kế theo di chúc.
Trong trường hợp này, di sản thừa kế sẽ được giải quyết và phân chia theo quy định của pháp luật về ”thừa kế theo pháp luật”.
Hàng thừa kế được quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:
- Hàng thừa kế thứ nhất gồm: Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;
- Hàng thừa kế thứ hai gồm: Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;
- Hàng thừa kế thứ ba gồm: Cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.
Lưu ý:
- Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau;
- Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
THAM KHẢO THÊM:

Tư vấn pháp luật qua Zalo


