Thừa kế được hiểu là thủ tục chuyển phần tài sản của người đã mất cho đối tượng được hưởng thừa kế. Người thừa kế bao gồm người thừa kế theo pháp luật và theo di chúc. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, người thừa kế không muốn nhận phần di sản đó. Vậy, có được ủy quyền từ chối nhận di sản thừa kế không?
CÔNG TY LUẬT TNHH DƯƠNG GIA
TRỤ SỞ CHÍNH TẠI HÀ NỘI
Địa chỉ: Số 89 Tô Vĩnh Diện, phường Khương Đình, thành phố Hà Nội.
Tổng đài tư vấn pháp luật: 1900.6568
Số điện thoại Luật sư: 037.6999996
Email: dichvu@luatduonggia.vn
Mục lục bài viết
1. Có được ủy quyền từ chối nhận di sản thừa kế không?
Điều 60 Luật Công chứng năm 2024 quy định về công chứng văn bản từ chối nhận di sản
(1) Người thừa kế có thể yêu cầu công chứng văn bản từ chối nhận di sản theo quy định của Bộ luật Dân sự.
(2) Ngoài các giấy tờ quy định tại khoản 1 Điều 42 hoặc khoản 1 Điều 43 của Luật Công chứng 2024, hồ sơ yêu cầu công chứng văn bản từ chối nhận di sản còn phải có các giấy tờ sau đây:
- Giấy chứng tử hoặc giấy tờ khác theo quy định của pháp luật chứng minh người để lại di sản đã chết;
- Di chúc trong trường hợp thừa kế theo di chúc; giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người được hưởng di sản trong trường hợp thừa kế theo pháp luật và trường hợp người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Đối chiếu với quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định người thừa kế hoàn toàn được quyền từ chối nhận di sản khi có điều kiện sau:
- Việc từ chối nhận di sản thừa kế không được nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác;
- Khi thực hiện từ chối nhận di sản phải đảm bảo lập thành văn bản. Việc này phải được thông báo đến cho người quản lý di sản cũng như những người nằm trong diện thừa kế, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản biết;
- Trước thời điểm phân chia di sản thừa kế phải làm thủ tục từ chối nhận di sản thừa kế.
Quy định về việc nhận từ chối di sản phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, cho những người thừa kế khác hoặc những người giao nhiệm vụ phân chia di sản thừa kế. Việc gửi văn bản có thể thực hiện bằng một trong các hình thức như: gửi trực tiếp, gửi qua đường bưu điện, gửi qua hòm thư điện tử.
Lưu ý: Việc từ chối nhận di sản sẽ phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản.
Giấy từ chối nhận di sản thừa kế theo quy định hiện nay không bắt buộc phải công chứng, chứng thực. Người từ chối chỉ cần lập văn bản, tuy nhiên để đảm bảo giá trị pháp lý chắc chắn thì người hưởng thừa kế hoàn toàn có quyền yêu cầu công chứng, chứng thực văn bản đó tại bất kỳ Tổ chức hành nghề công chứng nào.
Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, đại diện theo ủy quyền là việc cá nhân hoặc pháp nhân nhân danh người được đại diện để xác lập, thực hiện giao dịch dân sự trong phạm vi được ủy quyền. Nguyên tắc này cho phép một người thay mặt người khác thực hiện nhiều hành vi pháp lý nhằm bảo đảm sự linh hoạt trong quan hệ dân sự, đặc biệt trong các trường hợp người có quyền không thể trực tiếp tham gia giao dịch.
Tuy nhiên, pháp luật cũng xác định rõ rằng không phải mọi quyền đều có thể ủy quyền. Đối với các quyền nhân thân hoặc các hành vi pháp lý gắn liền với ý chí cá nhân của chủ thể thì việc ủy quyền bị hạn chế hoặc không được phép. Điều này nhằm bảo đảm tính tự nguyện, trung thực và tránh việc lạm dụng đại diện dẫn đến sai lệch ý chí của người có quyền.
Như vậy: Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và được công chứng hoặc chứng thực theo đúng quy định của pháp luật. Do đó, người thừa kế có thể ủy quyền cho người khác thay mặt mình nộp hồ sơ, liên hệ hoặc thực hiện các thủ tục hành chính liên quan tại tổ chức hành nghề công chứng. Tuy nhiên, quyền quyết định và hành vi ký tên trên văn bản từ chối nhận di sản là quyền nhân thân gắn liền với ý chí của người thừa kế, do đó KHÔNG được phép ủy quyền cho người khác ký thay.
2. Vì sao không được ủy quyền ký thay văn bản từ chối nhận di sản thừa kế?
Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 về quyền từ chối nhận di sản, việc từ chối phải được lập thành văn bản và thể hiện rõ ý chí của người thừa kế. Bản chất của hành vi này là sự lựa chọn cá nhân làm thay đổi quyền hưởng di sản vốn dĩ thuộc về người thừa kế theo pháp luật hoặc theo di chúc. Do đó:
- Việc ký vào văn bản từ chối nhận di sản phải do chính người thừa kế thực hiện;
- Người được ủy quyền không thể ký thay vì điều này đồng nghĩa với việc thay thế ý chí cá nhân;
- Nếu văn bản được ký thay trái quy định, tổ chức hành nghề công chứng có thể từ chối công chứng hoặc văn bản có nguy cơ bị tuyên vô hiệu khi phát sinh tranh chấp.
- Quy định này nhằm bảo đảm rằng việc từ bỏ quyền thừa kế là sự lựa chọn tự nguyện, minh bạch và không bị tác động từ bên thứ ba.
Trong thực tiễn áp dụng, các tổ chức hành nghề công chứng thường yêu cầu người thừa kế phải trực tiếp ký vào văn bản từ chối nhận di sản trước mặt công chứng viên hoặc ký trước nhưng phải được chứng thực hợp lệ theo quy định của pháp luật. Trường hợp người thừa kế ở xa, ở nước ngoài hoặc không thể đi lại, họ vẫn phải trực tiếp ký vào văn bản và thực hiện việc chứng thực chữ ký tại cơ quan có thẩm quyền.
Việc cho phép người khác ký thay trên văn bản từ chối nhận di sản thường không được chấp nhận do tiềm ẩn rủi ro cao về tranh chấp, giả mạo hoặc không phản ánh đúng ý chí của người từ chối.
3. Những trường hợp được ủy quyền liên quan đến việc từ chối nhận di sản:
Mặc dù người thừa kế không được ủy quyền cho người khác ký thay vào văn bản từ chối nhận di sản nhưng pháp luật không cấm việc ủy quyền thực hiện các công việc mang tính thủ tục, hành chính hoặc hỗ trợ kỹ thuật trong quá trình lập văn bản này (mục 1). Việc xác định đúng phạm vi ủy quyền có ý nghĩa quan trọng nhằm tránh làm vô hiệu văn bản từ chối hoặc phát sinh tranh chấp sau này.
a. Ủy quyền nộp hồ sơ và làm việc với tổ chức hành nghề công chứng:
Trên cơ sở quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 về đại diện theo ủy quyền, người thừa kế có quyền lập hợp đồng ủy quyền để người khác thay mặt mình:
- Chuẩn bị hồ sơ yêu cầu công chứng văn bản từ chối nhận di sản;
- Nộp hồ sơ tại tổ chức hành nghề công chứng;
- Trao đổi, bổ sung tài liệu theo yêu cầu của công chứng viên;
- Nhận thông báo, lịch hẹn hoặc kết quả giải quyết thủ tục.
Trong trường hợp này, người được ủy quyền chỉ thực hiện các công việc mang tính thủ tục mà không có quyền thay mặt người thừa kế đưa ra quyết định từ chối hay xác lập nội dung của văn bản. Ý chí từ chối vẫn phải do chính người thừa kế xác lập và chịu trách nhiệm.
Việc ủy quyền này đặc biệt cần thiết khi người thừa kế sinh sống xa nơi có di sản, ở nước ngoài, hoặc không thể trực tiếp thực hiện các công việc hành chính do điều kiện khách quan.
b. Ủy quyền nhận kết quả hoặc thực hiện các thủ tục hành chính khác:
Sau khi văn bản từ chối nhận di sản đã được lập hợp lệ và ký trực tiếp bởi người thừa kế, người đó có thể ủy quyền cho người khác:
- Nhận bản chính văn bản đã được công chứng;
- Thực hiện thủ tục đăng ký biến động (nếu có liên quan đến quyền sử dụng đất, tài sản phải đăng ký);
- Làm việc với cơ quan nhà nước, tổ chức tín dụng hoặc các bên liên quan để hoàn tất việc phân chia di sản;
- Tham gia các cuộc họp gia đình hoặc làm việc với đồng thừa kế.
Đây là các công việc phát sinh sau khi ý chí từ chối đã được xác lập hợp pháp. Vì vậy, việc ủy quyền trong giai đoạn này hoàn toàn không làm thay đổi bản chất pháp lý của hành vi từ chối.
THAM KHẢO THÊM:
Tư vấn pháp luật qua Zalo CÔNG TY LUẬT TNHH DƯƠNG GIA
TRỤ SỞ CHÍNH TẠI HÀ NỘI
Địa chỉ: Số 89 Tô Vĩnh Diện, phường Khương Đình, thành phố Hà Nội.
Tổng đài tư vấn pháp luật: 1900.6568
Số điện thoại Luật sư: 037.6999996
Email: dichvu@luatduonggia.vn
Liên hệ với Luật sư để được hỗ trợ:
