Luật sư hỗ trợ pháp lý sau khi bị khởi tố vụ án hình sự

1. Những vấn đề pháp lý cần lưu ý sau khi vụ án hình sự được khởi tố:

1.1. Khởi tố vụ án hình sự là gì?

Khởi tố vụ án hình sự là hoạt động tố tụng do cơ quan có thẩm quyền thực hiện khi xác định có dấu hiệu tội phạm nhằm chính thức đưa vụ việc vào quá trình giải quyết theo trình tự, thủ tục tố tụng hình sự.

Theo Điều 143 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, chỉ được khởi tố vụ án khi đã xác định có dấu hiệu tội phạm. Việc xác định dấu hiệu tội phạm dựa trên những căn cứ:

• Tố giác của cá nhân;
• Tin báo của cơ quan, tổ chức, cá nhân;
• Tin báo trên phương tiện thông tin đại chúng;
• Kiến nghị khởi tố của cơ quan nhà nước;
• Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trực tiếp phát hiện dấu hiệu tội phạm; 
• Người phạm tội tự thú.

Cần phân biệt giữa khởi tố vụ án hình sự và khởi tố bị can. Khởi tố vụ án nhằm xác định có hay không có dấu hiệu tội phạm để tiến hành điều tra, làm rõ sự việc. Trong khi đó, khởi tố bị can là quyết định tố tụng xác định một cá nhân hoặc pháp nhân cụ thể bị nghi thực hiện hành vi phạm tội và phải chịu sự điều tra theo quy định pháp luật. Vì vậy, việc một vụ án đã được khởi tố không đồng nghĩa với việc tất cả những người có liên quan đều đã bị khởi tố hoặc bị xác định có tội.

Trên thực tế, sau khi có quyết định khởi tố vụ án, cơ quan điều tra sẽ tiến hành các hoạt động cần thiết để thu thập chứng cứ, xác minh hành vi, xác định người thực hiện hành vi có dấu hiệu phạm tội và làm rõ các tình tiết liên quan. Tùy kết quả điều tra, cơ quan có thẩm quyền có thể ra quyết định khởi tố bị can, thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố, hoặc đình chỉ điều tra khi có căn cứ luật định.

1.2. Quyền và nghĩa vụ của người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố và người có liên quan:

Sau khi vụ án hình sự được khởi tố, những người có liên quan có thể tham gia tố tụng với các tư cách khác nhau tùy thuộc vào tính chất vụ việc và quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Việc xác định đúng tư cách tố tụng có ý nghĩa quan trọng bởi mỗi chủ thể sẽ có quyền và nghĩa vụ khác nhau theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.

Một số tư cách tố tụng thường gặp gồm:

• Người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố: Là người bị cá nhân, cơ quan, tổ chức phản ánh hoặc kiến nghị về hành vi có dấu hiệu tội phạm. Họ có quyền được thông báo về hành vi bị tố giác, được giải thích quyền và nghĩa vụ, trình bày lời khai, đưa ra chứng cứ, tài liệu, yêu cầu, tự bảo vệ hoặc nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Đồng thời, họ có nghĩa vụ có mặt theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền và chấp hành các quyết định tố tụng hợp pháp;
• Người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, người bị tạm giữ: Đây là những chủ thể có thể bị áp dụng các biện pháp tố tụng theo căn cứ và trình tự luật định. Họ có các quyền như được biết lý do bị giữ, bị bắt hoặc bị tạm giữ; được giải thích quyền và nghĩa vụ; trình bày lời khai, không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội; đưa ra chứng cứ, tài liệu, yêu cầu và nhờ người bào chữa;
• Bị can: Là người hoặc pháp nhân đã bị khởi tố về hình sự. Bị can có quyền được biết lý do bị khởi tố, nhận quyết định khởi tố bị can, được giải thích quyền và nghĩa vụ, trình bày lời khai, đưa ra chứng cứ, tài liệu, yêu cầu, tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa, khiếu nại quyết định và hành vi tố tụng theo quy định;
• Bị hại và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: Đây là những chủ thể có quyền lợi bị hành vi phạm tội trực tiếp xâm phạm hoặc có quyền, nghĩa vụ liên quan đến vụ án. Tùy tư cách tố tụng, họ có quyền cung cấp chứng cứ, yêu cầu giám định, định giá tài sản, đề nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết các vấn đề liên quan và nhờ người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.

Như vậy, không phải cứ có tên trong hồ sơ hoặc được cơ quan điều tra mời làm việc thì đương nhiên đã trở thành bị can. Người liên quan cần xác định rõ tư cách tố tụng của mình, nội dung làm việc và quyền được pháp luật bảo đảm để tránh nhầm lẫn khi thực hiện các quyền, nghĩa vụ trong quá trình giải quyết vụ án.

1.3. Các giai đoạn tố tụng tiếp theo sau khi khởi tố vụ án hình sự:

Sau khi có quyết định khởi tố vụ án hình sự, vụ án được giải quyết theo trình tự tố tụng do pháp luật quy định. Tùy tính chất, mức độ phức tạp và kết quả xác minh, quá trình này có thể trải qua các giai đoạn cơ bản sau:

• Giai đoạn điều tra: Cơ quan có thẩm quyền tiến hành thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ; lấy lời khai, hỏi cung bị can; tiến hành đối chất, nhận dạng, thực nghiệm điều tra, trưng cầu giám định hoặc định giá tài sản khi cần thiết. Mục đích là làm rõ hành vi có dấu hiệu phạm tội, người thực hiện hành vi, hậu quả, thiệt hại và các tình tiết có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án;
• Giai đoạn truy tố: Sau khi kết thúc điều tra và nhận hồ sơ vụ án cùng bản kết luận điều tra đề nghị truy tố, Viện kiểm sát xem xét chứng cứ, tài liệu và căn cứ pháp lý để quyết định truy tố bị can trước Tòa án, trả hồ sơ để điều tra bổ sung hoặc quyết định khác theo quy định pháp luật;
• Giai đoạn xét xử: Tòa án thụ lý và giải quyết vụ án theo thẩm quyền, tiến hành các thủ tục chuẩn bị xét xử và mở phiên tòa khi đủ điều kiện. Tại phiên tòa, Hội đồng xét xử xem xét chứng cứ, kết quả tranh tụng và các tình tiết liên quan để đưa ra bản án hoặc quyết định theo quy định;
• Giai đoạn sau xét xử: Sau khi bản án có hiệu lực pháp luật, người bị kết án và những chủ thể có quyền liên quan thực hiện các quyền, nghĩa vụ theo quy định, bao gồm việc chấp hành bản án hoặc thực hiện quyền kháng cáo, kháng nghị trong trường hợp còn thời hạn và đủ điều kiện pháp luật.

Cần lưu ý, không phải mọi vụ án đều nhất thiết trải qua đầy đủ các giai đoạn theo cùng một trình tự kéo dài. Tùy căn cứ pháp luật và kết quả giải quyết, vụ án có thể được đình chỉ, tạm đình chỉ hoặc xử lý theo thủ tục tương ứng. Do đó, việc nắm rõ vụ án đang ở giai đoạn nào sẽ giúp người liên quan xác định đúng quyền của mình và lựa chọn phương án pháp lý phù hợp.

1.4. Những rủi ro pháp lý cần lưu ý và cách bảo vệ quyền lợi hợp pháp:

Sau khi vụ án được khởi tố, các hoạt động điều tra và xác minh có thể tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, tài sản và trách nhiệm pháp lý của những người liên quan. Nếu không hiểu rõ quy định tố tụng hoặc thiếu sự chuẩn bị cần thiết, cá nhân có thể gặp bất lợi khi làm việc với cơ quan có thẩm quyền, đặc biệt trong trường hợp có nguy cơ bị khởi tố bị can hoặc áp dụng biện pháp ngăn chặn.

Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, người liên quan cần lưu ý một số vấn đề sau:

• Xác định rõ tư cách tố tụng: Cần kiểm tra giấy triệu tập, giấy mời, quyết định tố tụng và nội dung làm việc để biết mình đang tham gia với tư cách nào. Đây là cơ sở xác định quyền được trình bày, cung cấp chứng cứ, nhờ Luật sư và thực hiện các quyền khác theo quy định;
• Chuẩn bị tài liệu, chứng cứ có liên quan: Cần chủ động lưu giữ hợp đồng, giấy tờ giao dịch, dữ liệu điện tử, thư từ, tin nhắn, chứng từ thanh toán và các tài liệu có thể chứng minh cho lời trình bày của mình. Việc cung cấp chứng cứ cần bảo đảm tính trung thực, nguồn gốc rõ ràng và không làm sai lệch nội dung tài liệu;
• Thận trọng khi trình bày lời khai và ký biên bản: Người tham gia tố tụng cần đọc kỹ nội dung biên bản trước khi ký, yêu cầu ghi nhận đầy đủ ý kiến, nội dung giải thích hoặc những điểm chưa thống nhất. Nếu phát hiện sai sót, cần đề nghị sửa đổi, bổ sung trước khi xác nhận. Không nên khai báo theo suy đoán hoặc xác nhận những nội dung không đúng sự thật;
• Chủ động thực hiện quyền nhờ Luật sư: Khi vụ án có dấu hiệu phức tạp, liên quan đến trách nhiệm hình sự hoặc có nguy cơ phát sinh các biện pháp ngăn chặn, việc tham khảo ý kiến Luật sư từ sớm giúp người liên quan hiểu rõ quyền, nghĩa vụ, đánh giá chứng cứ và chuẩn bị phương án bảo vệ phù hợp;
• Kịp thời khiếu nại, kiến nghị khi có căn cứ: Nếu nhận thấy quyết định hoặc hành vi tố tụng có dấu hiệu vi phạm pháp luật, người có quyền cần thực hiện khiếu nại hoặc kiến nghị đến cơ quan có thẩm quyền theo đúng trình tự, thời hạn.

Việc bảo vệ quyền lợi trong vụ án hình sự không chỉ được thực hiện khi đã có quyết định khởi tố bị can hoặc khi vụ án được đưa ra xét xử. Ngay từ giai đoạn đầu, người liên quan đã cần chủ động tìm hiểu quy định pháp luật, bảo toàn chứng cứ và có phương án làm việc phù hợp với cơ quan tiến hành tố tụng. Đây cũng là thời điểm Luật sư có thể hỗ trợ đánh giá tình trạng pháp lý, nhận diện rủi ro và định hướng cách bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp một cách kịp thời.

• Gọi 037.6999996 để sử dụng dịch vụ Luật sư hỗ trợ pháp lý khi bị khởi tố hình sự!
• Hoặc kết nối Zalo (037.6999996) để được tư vấn các quy định về khởi tố hình sự!

2. Dịch vụ Luật sư hỗ trợ pháp lý sau khi bị khởi tố vụ án hình sự tại Luật Dương Gia:

2.1. Tư vấn, đánh giá tình trạng pháp lý và định hướng phương án bảo vệ:

• Sau khi vụ án hình sự được khởi tố, Luật Dương Gia tiếp nhận thông tin, tài liệu và trình bày của khách hàng để đánh giá tình trạng pháp lý của vụ việc. Luật sư xác định khách hàng đang tham gia tố tụng với tư cách nào, hành vi bị xem xét có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự hay không, đồng thời phân tích các tình tiết có thể ảnh hưởng đến trách nhiệm pháp lý.
• Trên cơ sở hồ sơ và quy định pháp luật có liên quan, Luật sư tư vấn về quyền, nghĩa vụ của khách hàng, các vấn đề cần lưu ý khi làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng và những rủi ro có thể phát sinh trong quá trình giải quyết vụ án. Đối với trường hợp khách hàng có nguy cơ bị khởi tố bị can, Luật sư sẽ phân tích các yếu tố cấu thành tội phạm, đánh giá chứng cứ buộc tội và gỡ tội, từ đó định hướng phương án bảo vệ phù hợp với tình tiết thực tế.

2.2. Hỗ trợ làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng:

• Trong quá trình giải quyết vụ án, khách hàng có thể được cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc cơ quan có thẩm quyền triệu tập, yêu cầu cung cấp thông tin, tài liệu và tham gia các hoạt động tố tụng. Luật Dương Gia hỗ trợ khách hàng chuẩn bị nội dung làm việc, rà soát các vấn đề cần trình bày và tư vấn cách thực hiện quyền, nghĩa vụ theo đúng quy định pháp luật.
• Tùy tư cách tố tụng và phạm vi công việc được khách hàng yêu cầu, Luật sư có thể tham gia các buổi làm việc, hỏi cung, lấy lời khai hoặc hoạt động tố tụng khác khi đáp ứng điều kiện tham gia theo Bộ luật Tố tụng hình sự. Trong quá trình đó, Luật sư hỗ trợ bảo đảm việc ghi nhận lời khai, lập biên bản và thực hiện các hoạt động tố tụng tuân thủ quy định pháp luật; đồng thời kịp thời đề nghị cơ quan có thẩm quyền ghi nhận những ý kiến, yêu cầu hợp pháp của khách hàng.

2.3. Thu thập, kiểm tra và đánh giá tài liệu, chứng cứ:

Chứng cứ có vai trò quan trọng trong việc xác định sự thật khách quan của vụ án, làm rõ hành vi, hậu quả và trách nhiệm pháp lý của những người liên quan. Luật Dương Gia hỗ trợ khách hàng rà soát các tài liệu hiện có, xác định những chứng cứ cần bổ sung và đánh giá giá trị pháp lý của từng nguồn tài liệu.

Các công việc có thể bao gồm:

• Hướng dẫn khách hàng thu thập, bảo quản hợp đồng, giấy tờ giao dịch, chứng từ thanh toán, thư từ, tin nhắn, dữ liệu điện tử và các tài liệu liên quan đến vụ án;
• Kiểm tra tính hợp pháp, tính xác thực và sự phù hợp giữa các tài liệu, chứng cứ với nội dung trình bày của khách hàng;
• Phân tích những điểm mâu thuẫn trong lời khai, tài liệu và các tình tiết của vụ án để xác định vấn đề cần làm rõ;
• Tư vấn việc đề nghị cơ quan có thẩm quyền thu thập chứng cứ, trưng cầu giám định, định giá tài sản, đối chất hoặc thực hiện các hoạt động tố tụng cần thiết khác.

Trên cơ sở kết quả rà soát, Luật sư xây dựng hệ thống tài liệu và luận cứ pháp lý nhằm làm rõ những tình tiết có lợi cho khách hàng, đồng thời nhận diện các vấn đề bất lợi để có phương án giải trình, bảo vệ phù hợp.

2.4. Tham gia bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp:

• Đối với khách hàng là người bị buộc tội, Luật Dương Gia cung cấp dịch vụ Luật sư bào chữa nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong quá trình giải quyết vụ án. Luật sư nghiên cứu hồ sơ, đánh giá chứng cứ buộc tội và gỡ tội, xác định những tình tiết có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án; từ đó xây dựng quan điểm bào chữa phù hợp với quy định pháp luật và diễn biến thực tế.
• Tùy từng giai đoạn tố tụng, Luật sư có thể tham gia hỏi cung bị can, thực hiện các quyền của người bào chữa, đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét những vấn đề liên quan. Khi vụ án được đưa ra xét xử, Luật sư tham gia phiên tòa, trình bày luận cứ bào chữa, phân tích các tình tiết có lợi và tranh luận với các quan điểm buộc tội nhằm bảo vệ khách hàng.
• Đối với khách hàng là bị hại hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, Luật Dương Gia cung cấp dịch vụ Luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Luật sư hỗ trợ làm rõ thiệt hại, xác định trách nhiệm bồi thường, đề xuất yêu cầu giải quyết các vấn đề dân sự trong vụ án hình sự và bảo vệ quyền lợi của khách hàng trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử.

2.5. Khiếu nại và kiến nghị khi phát hiện vi phạm tố tụng:

• Trong quá trình giải quyết vụ án, nếu phát hiện quyết định hoặc hành vi tố tụng có dấu hiệu trái pháp luật, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng, Luật Dương Gia tư vấn phương án khiếu nại, kiến nghị hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết theo quy định.
• Luật sư hỗ trợ rà soát căn cứ pháp lý, xác định chủ thể có thẩm quyền giải quyết, thời hiệu và thời hạn khiếu nại; đồng thời soạn thảo đơn, chuẩn bị tài liệu chứng minh và hướng dẫn khách hàng thực hiện thủ tục cần thiết. Nội dung khiếu nại, kiến nghị có thể liên quan đến việc áp dụng biện pháp ngăn chặn, thu thập và đánh giá chứng cứ, hoạt động điều tra hoặc các quyết định tố tụng khác nếu có căn cứ cho rằng quyền lợi của khách hàng bị xâm phạm.
• Việc khiếu nại, kiến nghị được thực hiện trên cơ sở tài liệu và căn cứ pháp luật cụ thể, không nhằm cản trở hoạt động tố tụng hợp pháp mà hướng đến việc bảo đảm vụ án được giải quyết khách quan, đúng trình tự và bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Luật Dương Gia đồng hành cùng khách hàng trong quá trình theo dõi kết quả giải quyết và tư vấn các bước tiếp theo khi cần thiết.

3. Câu hỏi thường gặp về việc thuê Luật sư sau khi vụ án hình sự được khởi tố:

3.1. Vụ án đã khởi tố nhưng chưa khởi tố bị can thì có thể thuê Luật sư không?

• Điều 74 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định: Người bào chữa tham gia tố tụng từ khi khởi tố bị can. Trường hợp bắt, tạm giữ người thì người bào chữa tham gia tố tụng từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở của Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ. Trường hợp cần giữ bí mật điều tra đối với các tội xâm phạm an ninh quốc gia thì Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền quyết định để người bào chữa tham gia tố tụng từ khi kết thúc điều tra.
• Ngay cả khi vụ án đã được khởi tố nhưng chưa có quyết định khởi tố bị can, người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vẫn có thể nhờ Luật sư tư vấn và hỗ trợ pháp lý theo tư cách tố tụng tương ứng. Luật sư có thể giúp khách hàng đánh giá tình trạng pháp lý, chuẩn bị tài liệu, chứng cứ, tư vấn cách trình bày và thực hiện các quyền hợp pháp khi làm việc với cơ quan có thẩm quyền. Tuy nhiên, việc Luật sư tham gia với tư cách người bào chữa chỉ được thực hiện khi khách hàng thuộc trường hợp được pháp luật quy định và đáp ứng điều kiện đăng ký bào chữa.

3.2. Người bị khởi tố có quyền mời Luật sư ngay từ thời điểm nào?

• Người bị khởi tố bị can có quyền tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa ngay từ khi có quyết định khởi tố bị can. Trong trường hợp người bị bắt, người bị tạm giữ hoặc người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, quyền nhờ người bào chữa được thực hiện từ thời điểm tương ứng theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.
• Việc mời Luật sư càng sớm càng giúp khách hàng được tư vấn về quyền, nghĩa vụ, chuẩn bị tài liệu và có sự hỗ trợ pháp lý trong các hoạt động tố tụng quan trọng.

3.3. Luật sư có được tham gia làm việc với cơ quan điều tra không?

• Có, nhưng phạm vi tham gia phụ thuộc vào tư cách tố tụng của khách hàng và quy định pháp luật. Đối với người bị buộc tội, sau khi đăng ký bào chữa hợp lệ, Luật sư được thực hiện các quyền của người bào chữa như có mặt khi lấy lời khai, hỏi cung bị can và tham gia các hoạt động điều tra khác theo điều kiện luật định.
• Đối với người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, Luật sư có thể tham gia với tư cách người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi đáp ứng điều kiện tương ứng. Luật sư không thay thế khách hàng trả lời những vấn đề thuộc trách nhiệm khai báo của họ mà hỗ trợ bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp được thực hiện đúng quy định.

3.4. Thuê Luật sư sau khi vụ án đã khởi tố có còn kịp thời không?

• Có. Việc thuê Luật sư sau khi vụ án đã được khởi tố vẫn có ý nghĩa quan trọng, kể cả khi cơ quan điều tra đã tiến hành một số hoạt động tố tụng. Luật sư có thể nghiên cứu tài liệu được tiếp cận theo quy định, rà soát chứng cứ, đánh giá những vấn đề còn mâu thuẫn, tư vấn phương án bảo vệ và thực hiện các quyền tố tụng phù hợp với tư cách của khách hàng.
• Tuy nhiên, việc tham gia càng sớm sẽ càng thuận lợi cho quá trình chuẩn bị và bảo vệ quyền lợi, bởi một số hoạt động điều tra, thu thập chứng cứ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hướng giải quyết vụ án.