Luật sư hỗ trợ khi người thân bị bắt, tạm giữ, tạm giam

1. Quy định pháp luật về bắt, tạm giữ và tạm giam trong tố tụng hình sự:

Khi một người bị bắt, tạm giữ hoặc tạm giam, gia đình cần hiểu rõ căn cứ pháp lý, thời hạn áp dụng và quyền của người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn. Đây là những vấn đề quan trọng để kịp thời nắm bắt tình hình, kiểm tra tính hợp pháp của hoạt động tố tụng và có phương án bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho người thân.

1.1. Các trường hợp người thân có thể bị bắt theo quy định pháp luật:

Theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, việc bắt người trong tố tụng hình sự phải có căn cứ và tuân thủ đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục pháp luật quy định. Không phải mọi trường hợp bị cơ quan Công an triệu tập hoặc làm việc đều được xem là bị bắt.

Các trường hợp bắt người phổ biến bao gồm:

• Bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp: Được áp dụng khi có căn cứ xác định người đó đang chuẩn bị thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng; có người trực tiếp xác nhận việc thực hiện tội phạm và cần ngăn chặn người đó trốn; hoặc có dấu vết tội phạm trên người, tại chỗ ở, nơi làm việc hay phương tiện của người bị nghi thực hiện tội phạm và cần ngăn chặn việc trốn hoặc tiêu hủy chứng cứ;
• Bắt người phạm tội quả tang: Áp dụng đối với người đang thực hiện tội phạm hoặc ngay sau khi thực hiện tội phạm thì bị phát hiện hoặc bị đuổi bắt. Trong trường hợp này, bất kỳ người nào cũng có quyền bắt và giải ngay người bị bắt đến cơ quan Công an, Viện kiểm sát hoặc UBND nơi gần nhất;
• Bắt người đang bị truy nã: Áp dụng đối với người đã có quyết định truy nã của cơ quan có thẩm quyền. Người bị bắt sẽ được bàn giao cho cơ quan có thẩm quyền để tiếp tục xử lý theo quy định;
• Bắt bị can, bị cáo để tạm giam: Được thực hiện khi có lệnh hoặc quyết định của người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự và đáp ứng điều kiện áp dụng biện pháp tạm giam.

Ngoài ra, pháp luật còn quy định trường hợp bắt người bị yêu cầu dẫn độ. Tùy từng trường hợp, việc bắt người phải có lệnh, quyết định hoặc căn cứ pháp lý tương ứng. Gia đình cần kiểm tra thông tin về cơ quan thực hiện, lý do bắt và các giấy tờ tố tụng liên quan để xác định tình trạng pháp lý của người thân.

1.2. Quy định về tạm giữ người và thời hạn tạm giữ:

• Tạm giữ là biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự, có thể được áp dụng đối với người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt quả tang, người phạm tội tự thú, đầu thú hoặc người bị bắt theo quyết định truy nã. Việc tạm giữ nhằm phục vụ quá trình xác minh, làm rõ hành vi có dấu hiệu tội phạm và quyết định hướng xử lý tiếp theo.
• Theo Điều 118 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015: Thời hạn tạm giữ không quá 03 ngày kể từ khi Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra nhận người bị giữ, người bị bắt hoặc áp giải người bị giữ, người bị bắt về trụ sở của mình hoặc kể từ khi Cơ quan điều tra ra quyết định tạm giữ người phạm tội tự thú, đầu thú. Trường hợp cần thiết, người ra quyết định tạm giữ có thể gia hạn tạm giữ nhưng không quá 03 ngày. Trường hợp đặc biệt, người ra quyết định tạm giữ có thể gia hạn tạm giữ lần thứ hai nhưng không quá 03 ngày.
• Như vậy, tổng thời gian tạm giữ tối đa thông thường là 09 ngày, bao gồm thời hạn ban đầu và hai lần gia hạn. Khi hết thời hạn tạm giữ, nếu không đủ căn cứ khởi tố bị can thì cơ quan có thẩm quyền phải trả tự do ngay cho người bị tạm giữ.
• Cần lưu ý rằng việc một người bị tạm giữ không đồng nghĩa với việc người đó đã bị kết luận phạm tội. Sau khi xác minh, cơ quan có thẩm quyền có thể quyết định trả tự do, khởi tố bị can và áp dụng biện pháp ngăn chặn khác nếu có đủ căn cứ pháp luật.

1.3. Các trường hợp áp dụng biện pháp tạm giam và thời hạn tạm giam:

Tạm giam là biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc hơn so với tạm giữ, được áp dụng đối với bị can, bị cáo khi có đủ căn cứ và điều kiện theo quy định của pháp luật. Việc áp dụng tạm giam không phải là hậu quả đương nhiên của việc khởi tố bị can mà phải căn cứ vào tính chất tội phạm và những tình tiết cụ thể của vụ án.

Theo Điều 119 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, tạm giam có thể áp dụng đối với bị can, bị cáo về tội nghiêm trọng, tội ít nghiêm trọng mà Bộ luật hình sự quy định hình phạt tù trên 02 năm khi có căn cứ xác định người đó thuộc một trong các trường hợp:

• Đã bị áp dụng biện pháp ngăn chặn khác nhưng vi phạm; 
• Không có nơi cư trú rõ ràng hoặc không xác định được lý lịch của bị can;
• Bỏ trốn và bị bắt theo quyết định truy nã hoặc có dấu hiệu bỏ trốn;
• Tiếp tục phạm tội hoặc có dấu hiệu tiếp tục phạm tội;
• Có hành vi mua chuộc, cưỡng ép, xúi giục người khác khai báo gian dối, cung cấp tài liệu sai sự thật; tiêu hủy, giả mạo chứng cứ, tài liệu, đồ vật của vụ án, tẩu tán tài sản liên quan đến vụ án; đe dọa, khống chế, trả thù người làm chứng, bị hại, người tố giác tội phạm và người thân thích của những người này.

Đối với phụ nữ có thai, người đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người già yếu hoặc người bị bệnh nặng có nơi cư trú và lý lịch rõ ràng, về nguyên tắc không áp dụng biện pháp tạm giam mà áp dụng biện pháp ngăn chặn khác. Tuy nhiên, pháp luật vẫn quy định một số trường hợp ngoại lệ, chẳng hạn người đó bỏ trốn, tiếp tục phạm tội, có hành vi cản trở hoạt động tố tụng hoặc thuộc trường hợp đặc biệt liên quan đến an ninh quốc gia.

Về thời hạn tạm giam, pháp luật quy định khác nhau tùy thuộc vào giai đoạn tố tụng và mức độ nghiêm trọng của tội phạm. Chẳng hạn, trong giai đoạn điều tra, thời hạn tạm giam được xác định theo Điều 173 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, có thể được gia hạn trong những trường hợp luật định. Vì vậy, gia đình cần kiểm tra quyết định tạm giam, căn cứ áp dụng và thời hạn cụ thể của từng trường hợp, thay vì mặc nhiên cho rằng người thân sẽ bị tạm giam trong một khoảng thời gian cố định.

1.4. Những việc gia đình cần làm khi người thân bị bắt, tạm giữ, tạm giam:

Khi nhận được thông tin người thân bị bắt, tạm giữ hoặc tạm giam, gia đình thường rơi vào trạng thái lo lắng, không biết cần liên hệ với cơ quan nào và phải thực hiện những thủ tục gì. Trong tình huống này, gia đình nên bình tĩnh, chủ động xác minh thông tin và thực hiện một số công việc cần thiết.

• Thứ nhất, xác minh nơi người thân đang bị quản lý và tình trạng tố tụng. Gia đình cần tìm hiểu người thân bị bắt trong trường hợp nào, đang bị tạm giữ hay đã bị khởi tố và áp dụng biện pháp tạm giam. Đồng thời, cần xác định cơ quan đang thụ lý vụ việc, đơn vị đang quản lý người bị bắt hoặc nơi người thân đang bị tạm giữ, tạm giam.
• Thứ hai, chuẩn bị giấy tờ và tài liệu liên quan. Gia đình nên tập hợp giấy tờ tùy thân, tài liệu chứng minh quan hệ thân thích, thông tin về nơi cư trú, công việc, tình trạng sức khỏe và các tài liệu có thể liên quan đến vụ án. Những tài liệu này có thể cần thiết khi đề nghị Luật sư hỗ trợ, thực hiện thủ tục đăng ký bào chữa hoặc đề nghị xem xét biện pháp ngăn chặn.
• Thứ ba, chủ động mời Luật sư tham gia bảo vệ quyền lợi. Gia đình có thể lựa chọn Luật sư để tư vấn, kiểm tra căn cứ pháp lý của việc bắt, tạm giữ, tạm giam và thực hiện thủ tục đăng ký bào chữa theo quy định. Việc có Luật sư hỗ trợ sớm giúp người bị buộc tội được hướng dẫn thực hiện quyền bào chữa, đồng thời giúp gia đình có phương án xử lý phù hợp.
• Thứ tư, bảo đảm việc chăm sóc người phụ thuộc và quản lý tài sản của người bị tạm giữ, tạm giam. Nếu người thân đang trực tiếp chăm sóc con nhỏ, người già yếu, người khuyết tật hoặc người không có khả năng tự chăm sóc, gia đình cần chủ động sắp xếp người thay thế. Đồng thời, cần kiểm tra, bảo quản nhà ở và tài sản của người bị tạm giữ, tạm giam theo quy định pháp luật.

Gia đình cần tránh tự ý tác động đến người làm chứng, bị hại, người liên quan hoặc tìm cách can thiệp trái pháp luật vào hoạt động điều tra. Thay vào đó, nên phối hợp với Luật sư để thực hiện các quyền, yêu cầu và thủ tục cần thiết, bảo đảm việc bảo vệ người thân được tiến hành đúng quy định.

• Gọi 037.6999996 để sử dụng dịch vụ Luật sư hỗ trợ khi người thân bị bắt tạm giam!
• Hoặc kết nối Zalo (037.6999996) để được tư vấn các quy định về tạm giữ tạm giam!

2. Dịch vụ Luật sư hỗ trợ khi người thân bị bắt, tạm giữ, tạm giam tại Luật Dương Gia:

Khi người thân bị bắt, tạm giữ hoặc tạm giam, gia đình thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin, chuẩn bị giấy tờ và xác định hướng giải quyết phù hợp. Với kinh nghiệm trong lĩnh vực tố tụng hình sự, Luật Dương Gia cung cấp dịch vụ Luật sư hỗ trợ gia đình và người bị buộc tội trong quá trình làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp được tôn trọng theo quy định pháp luật.

2.1. Tư vấn tình trạng pháp lý và căn cứ bắt, tạm giữ, tạm giam:

• Luật sư tiếp nhận thông tin từ gia đình, xem xét các tài liệu liên quan để xác định người thân đang ở tình trạng pháp lý nào: bị bắt, bị tạm giữ, bị tạm giam hay đã bị khởi tố với tư cách bị can. Trên cơ sở đó, Luật sư giải thích căn cứ pháp lý, lý do áp dụng biện pháp ngăn chặn và các quyết định tố tụng có liên quan.
• Đồng thời, Luật sư kiểm tra tính hợp pháp của việc bắt, tạm giữ, tạm giam trên cơ sở thông tin và hồ sơ được cung cấp; tư vấn về thời hạn áp dụng, thẩm quyền ban hành quyết định và những quyền mà người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn được hưởng. Trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm, Luật sư có thể hướng dẫn gia đình thực hiện quyền khiếu nại hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét theo quy định.

2.2. Hướng dẫn gia đình thực hiện các thủ tục cần thiết để bảo vệ quyền lợi người thân:

Sau khi người thân bị bắt hoặc tạm giam, gia đình cần thực hiện một số thủ tục để nắm bắt thông tin và bảo đảm quyền lợi cho người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn. Luật sư sẽ hướng dẫn gia đình xác định cơ quan đang thụ lý vụ việc, chuẩn bị giấy tờ chứng minh quan hệ thân nhân và thực hiện các yêu cầu, đề nghị phù hợp.

Tùy từng trường hợp, Luật sư có thể hỗ trợ gia đình:

• Chuẩn bị văn bản đề nghị cung cấp thông tin về việc bắt, tạm giữ, tạm giam theo quy định pháp luật;
• Thực hiện thủ tục mời Luật sư bào chữa và đăng ký bào chữa cho người thân;
• Chuẩn bị tài liệu chứng minh nhân thân, nơi cư trú, hoàn cảnh gia đình và các tình tiết có lợi cho người bị buộc tội;
• Hướng dẫn thực hiện các thủ tục thăm gặp, gửi đồ dùng thiết yếu hoặc gửi đơn, tài liệu theo quy định của cơ sở giam giữ.

Việc thực hiện đúng thủ tục giúp gia đình hạn chế những sai sót không cần thiết, đồng thời tạo điều kiện để người thân được hỗ trợ pháp lý kịp thời.

2.3. Đăng ký bào chữa và tham gia bảo vệ quyền lợi cho người bị buộc tội:

• Luật Dương Gia hỗ trợ gia đình thực hiện thủ tục lựa chọn và mời Luật sư bào chữa cho người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can hoặc bị cáo. Sau khi hoàn tất thủ tục đăng ký bào chữa theo quy định, Luật sư có thể tham gia các hoạt động tố tụng phù hợp với từng giai đoạn của vụ án.
• Trong quá trình tham gia, Luật sư gặp gỡ người được bào chữa theo quy định, nghiên cứu hồ sơ khi đủ điều kiện, tham gia hỏi cung, lấy lời khai và các hoạt động tố tụng khác. Luật sư cũng có thể đưa ra ý kiến, đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng làm rõ những tình tiết chưa được xem xét đầy đủ, bảo đảm việc giải quyết vụ án khách quan và đúng pháp luật.
• Đặc biệt, Luật sư hướng dẫn người bị buộc tội thực hiện quyền trình bày lời khai, đưa ra chứng cứ, tài liệu và yêu cầu; đồng thời bảo đảm họ không bị ép buộc nhận tội hoặc khai báo trái với ý chí của mình.

2.4. Thu thập tài liệu, chứng cứ và xây dựng phương án bào chữa:

• Tùy tính chất vụ án, Luật sư sẽ rà soát các thông tin, tài liệu do gia đình cung cấp và xác định những vấn đề cần tiếp tục làm rõ. Các tài liệu có thể liên quan đến nhân thân, hoàn cảnh gia đình, quá trình sinh sống, làm việc, quan hệ giữa những người liên quan hoặc các tình tiết chứng minh người bị buộc tội không thực hiện hành vi phạm tội, không có lỗi hoặc có căn cứ được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
• Trên cơ sở đó, Luật sư xây dựng phương án bào chữa phù hợp với chứng cứ và diễn biến thực tế của vụ án. Tùy từng trường hợp, phương án có thể tập trung vào việc chứng minh không có hành vi phạm tội, xác định đúng vai trò và mức độ tham gia của người bị buộc tội, làm rõ các tình tiết loại trừ trách nhiệm hình sự hoặc đề nghị áp dụng các tình tiết giảm nhẹ theo quy định.
• Việc thu thập, cung cấp và sử dụng tài liệu, chứng cứ phải được thực hiện đúng trình tự pháp luật. Luật sư không chỉ hỗ trợ gia đình chuẩn bị tài liệu mà còn đánh giá giá trị pháp lý của từng chứng cứ, tránh việc cung cấp thông tin thiếu chính xác hoặc gây bất lợi cho quá trình giải quyết vụ án.

2.5. Đại diện, làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng và hỗ trợ gia đình trong quá trình giải quyết vụ án:

• Trong phạm vi được pháp luật cho phép và theo văn bản ủy quyền phù hợp, Luật Dương Gia hỗ trợ gia đình chuẩn bị đơn từ, văn bản kiến nghị, khiếu nại hoặc các tài liệu cần thiết để gửi đến cơ quan có thẩm quyền. Luật sư cũng có thể tham gia làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng trong tư cách người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo đúng quy định.
• Bên cạnh việc trực tiếp tham gia bảo vệ người bị buộc tội, Luật sư còn thường xuyên trao đổi, giải thích cho gia đình về tiến trình giải quyết vụ án, những vấn đề pháp lý đang đặt ra và các công việc cần phối hợp thực hiện. Trường hợp có căn cứ, Luật sư tư vấn việc đề nghị thay đổi, hủy bỏ biện pháp tạm giam hoặc áp dụng biện pháp ngăn chặn khác theo quy định pháp luật.
• Với sự hỗ trợ của Luật Dương Gia, gia đình có thể chủ động hơn trong việc thực hiện các thủ tục cần thiết, đồng thời người bị bắt, tạm giữ, tạm giam có thêm sự hỗ trợ pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong suốt quá trình giải quyết vụ án.

3. Một số câu hỏi thường gặp khi người thân bị bắt, tạm giữ, tạm giam:

3.1. Gia đình có được biết lý do người thân bị bắt hoặc tạm giữ không?

• Có. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, việc bắt, tạm giữ, tạm giam phải được thực hiện theo căn cứ, trình tự và thủ tục luật định. Người bị bắt, người bị tạm giữ phải được thông báo về lý do và các quyết định tố tụng liên quan theo quy định.
• Đối với gia đình, cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm thông báo về việc bắt, tạm giữ hoặc tạm giam theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, nếu việc thông báo có thể cản trở hoạt động truy bắt người khác hoặc hoạt động điều tra thì việc thông báo có thể được thực hiện sau khi trở ngại đó không còn. Gia đình có thể liên hệ cơ quan đang giải quyết vụ việc để đề nghị hướng dẫn, xác nhận thông tin trong phạm vi được phép.

3.2. Người thân bị bắt thì gia đình có được gặp không?

• Không phải mọi trường hợp người thân bị bắt, tạm giữ hoặc tạm giam đều được gia đình gặp ngay. Việc thăm gặp phụ thuộc vào tình trạng tố tụng, giai đoạn giải quyết vụ án và quy định đối với cơ sở giam giữ.
• Đối với người bị tạm giữ, tạm giam, việc thăm gặp thân nhân phải tuân thủ quy định của pháp luật về thi hành tạm giữ, tạm giam và nội quy của cơ sở giam giữ. Việc gặp có thể bị hạn chế hoặc không được giải quyết trong một số trường hợp nhằm bảo đảm yêu cầu điều tra, truy tố, xét xử. Vì vậy, gia đình nên liên hệ cơ sở giam giữ hoặc cơ quan đang thụ lý vụ án để được hướng dẫn về thủ tục, thời gian và điều kiện thăm gặp.

3.3. Người bị tạm giữ, tạm giam có được thuê Luật sư không?

• Có. Người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo có quyền tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa theo quy định của 74 Bộ luật Tố tụng hình sự . Luật sư có thể tham gia bào chữa để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ trong quá trình giải quyết vụ án.
• Việc mời Luật sư có thể được thực hiện bởi chính người bị buộc tội hoặc người thân thích của họ theo quy định. Sau khi hoàn tất thủ tục đăng ký bào chữa, Luật sư được thực hiện các quyền tố tụng tương ứng như gặp người được bào chữa, tham gia hỏi cung, thu thập và cung cấp tài liệu, chứng cứ, đưa ra yêu cầu và tham gia các hoạt động tố tụng khác theo quy định pháp luật.

3.4. Có thể xin bảo lãnh hoặc thay thế biện pháp tạm giam bằng biện pháp khác không?

• Điều 109 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định: Để kịp thời ngăn chặn tội phạm hoặc khi có căn cứ chứng tỏ người bị buộc tội sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc sẽ tiếp tục phạm tội hoặc để bảo đảm thi hành án, cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong phạm vi thẩm quyền của mình có thể áp dụng biện pháp giữ người trong trường hợp khẩn cấp, bắt, tạm giữ, tạm giam, bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm, cấm đi khỏi nơi cư trú, tạm hoãn xuất cảnh.
• Có thể đề nghị xem xét, nhưng việc có được thay thế biện pháp tạm giam hay không phụ thuộc vào căn cứ pháp luật và tình tiết cụ thể của vụ án. Bộ luật Tố tụng hình sự quy định một số biện pháp ngăn chặn khác như: bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm, cấm đi khỏi nơi cư trú. Các biện pháp này có thể được xem xét áp dụng nếu đáp ứng điều kiện luật định và cơ quan có thẩm quyền thấy không cần thiết phải tiếp tục tạm giam.
• Gia đình có thể cung cấp tài liệu về nhân thân, nơi cư trú, công việc, hoàn cảnh gia đình và các tình tiết liên quan để đề nghị xem xét. Tuy nhiên, việc có người bảo lãnh hoặc gia đình cam kết không có nghĩa người bị tạm giam chắc chắn được trả tự do. Quyết định cuối cùng thuộc về cơ quan có thẩm quyền căn cứ vào tính chất vụ án, mức độ nguy hiểm của hành vi và yêu cầu bảo đảm hoạt động tố tụng.

3.5. Luật sư có thể làm gì để giúp người thân được tại ngoại?

• Luật sư có thể nghiên cứu hồ sơ, đánh giá căn cứ áp dụng biện pháp tạm giam và xác định liệu có đủ điều kiện để đề nghị thay thế bằng biện pháp ngăn chặn khác hay không. Trên cơ sở đó, Luật sư tư vấn phương án phù hợp, chuẩn bị văn bản đề nghị và các tài liệu chứng minh như giấy tờ về nơi cư trú, công việc, nhân thân, hoàn cảnh gia đình hoặc các tình tiết có lợi khác.
• Trong quá trình giải quyết vụ án, Luật sư có thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp tạm giam bằng bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm hoặc cấm đi khỏi nơi cư trú nếu có căn cứ. Trường hợp người bị buộc tội thuộc nhóm đối tượng được pháp luật quy định hạn chế áp dụng tạm giam, Luật sư cũng có thể phân tích và đề nghị xem xét các điều kiện áp dụng tương ứng.
• Cần lưu ý, việc được tại ngoại không phụ thuộc riêng vào đề nghị của Luật sư hoặc gia đình mà phải đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật. Luật Dương Gia sẽ căn cứ hồ sơ và tình tiết thực tế để tư vấn phương án phù hợp, hỗ trợ thực hiện thủ tục cần thiết và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người bị buộc tội.