Thẩm quyền xét xử của tòa án trong tranh chấp kinh doanh quốc tế

2.1. Các nguyên tắc cơ bản khi hòa giải trong tranh chấp kinh doanh quốc tế

– Hòa giải phải dựa trên tự do ý chí của các bên tranh chấp

Sự tự do ý chí là yếu tố quyết định mọi giai đoạn hòa giải tranh chấp: theo đó, các bên tranh chấp phải tự nguyện đưa vụ việc tranh chấp ra hòa giải; các bên tự do thỏa thuận về phương pháp giải quyết, qui trình hòa giải và lựa chọn hòa giải viên; các bên tranh chấp được tự do ý chí trong thảo luận, đề xuất giải pháp giải quyết vụ việc tranh chấp hay thỏa thuận về việc chấp nhận ý kiến giải quyết do hòa giải viên đưa ra cũng như các bên được tự do quyết định chấm dứt việc hòa giải để chuyển sang sử dụng các phương pháp giải quyết tranh chấp khác.

– Hòa giải vụ việc tranh chấp chủ yếu dựa theo nguyên tắc khách quan, công bằng, hợp lý và tôn trọng tập quán thương mại trong nước và tập quán quốc tế.

Hòa giải tạo điều kiện thuận lợi cho các bên tranh chấp được đối thoại tự do, hòa giải giúp các bên tranh chấp nhìn nhận được những điểm sai và điểm đúng đắn của mình cũng như của đối phương cùng đối thoại, bên cạnh đó hòa giải còn giúp các bên tranh chấp hiểu và phân biệt được giữa điều họ muốn và điều họ cần trong vụ việc tranh chấp, đồng thời xác định rõ những lợi ích ưu tiên số một mà mỗi bên tranh chấp cần đạt được qua việc giải quyết tranh chấp, từ đó mỗi bên sẽ tự điều chỉnh lại quan điểm lập trường của mình để có thể tiến hành thương lượng một cách thích hợp.

– Hòa giải sẽ lập tức chấm dứt nếu hai bên tranh chấp không đạt được thỏa thuận hoặc nếu một trong hai bên không muốn tiếp tục thực hiện hòa giải.

Do tính chất tự nguyện, tự do ý chí của các bên trong hòa giải nên khi một trong hai bên tranh chấp đơn phương chấm dứt thực hiện việc hòa giải mà không cần nêu lý do thì quá trình hòa giải sẽ đương nhiên chấm dứt và khi đó vụ việc tranh chấp sẽ được chuyển sang giải quyết bằng phương pháp khác.

– Bảo toàn bí mật những tài liệu, chứng từ và ý kiến của các bên tranh chấp cũng như của của hòa giải viên trong quá trình hòa giải.

Do tính chất riêng tư, tự nguyện của biện pháp hòa giải, pháp luật hay quy tắc về hòa giải của nhiều nước và quy tắc của Trung tâm Trọng tài hòa giải quốc tế đều có quy định bảo đảm rằng các chứng cứ, tài liệu và ý kiến của các bên tranh chấp trong quá trình hòa giải sẽ không bị sử dụng như chứng cứ bất lợi cho một trong các bên tranh chấp trong bất cứ quá trình tố tụng nào tiếp theo nếu việc hòa giải không thành. Một số quốc gia và Trung tâm Trọng tài quốc tế còn có quy định người đã làm hòa giải viên thì sẽ không được chọn làm trọng tài viên cho cùng một vụ việc tranh chấp để đảm bảo chứng cứ, tài liệu bí mật của hòa giải và sự khách quan của trọng tài viên.

2.2. Hệ thống giải quyết tranh chấp trong kinh doanh quốc tế

– Tranh chấp trong kinh doanh quốc tế

Tranh chấp trong kinh doanh quốc tế được hiểu là những bất đồng xảy ra trong quá trình thực hiện các hoạt động kinh doanh quốc tế mà chủ yếu là trong quá trình thực hiện các hợp đồng thương mại quốc tế. Tranh chấp trong kinh doanh quốc tế là điều khó tránh được vì giữa các bên tham gia vào hợp đồng thương mại quốc tế thường có sự xa cách về mặt địa lý, đồng thời có sự khác biệt về truyền thống pháp luật và tập quán thương mại, cho nên các bên tham gia trong hợp đồng thương mại quốc tế có thể còn thiếu hiểu biết và sự tin cậy lẫn nhau so với bạn hàng trong nước. Bên cạnh đó người ký hợp đồng thương mại quốc tế lại thường không phải là người chịu trách nhiệm hàng ngày về việc thực hiện hợp đồng. Ngoài ra, điều kiện ngoại cảnh ở mỗi quốc gia đều có thể gây ra những khó khăn không thể lường trước, đôi khi là bất khả kháng cho mỗi bên tham gia hợp đồng thương mại quốc tế trong khi thực hiện nghĩa vụ của mình theo hợp đồng.

– Giải quyết tranh chấp

Giải quyết tranh chấp được hiểu là biện pháp điều chỉnh các bất đồng, điều chỉnh các xung đột dựa trên những căn cứ và được thực hiện bằng những phương thức khác nhau do các bên có tranh chấp về kinh doanh quốc tế lựa chọn. Các nhà kinh doanh và những đại diện về pháp lý của họ trong quá trình đàm phán để soạn thảo và ký kết các hợp đồng thương mại quốc tế đều cần đặc biệt chú ý đến việc dự đoán trước những tranh chấp có thể xảy ra để có thể đưa vào hợp đồng những điều khoản về việc giải quyết tranh chấp kinh doanh.

2.3. Cách thức giải quyết tranh chấp trong kinh doanh quốc tế

– Thương lượng trực tiếp giữa các bên tranh chấp

Trong đại đa số trường hợp khi bắt đầu phát sinh tranh chấp trong kinh doanh quốc tế, các bên có tranh chấp thường tự nguyện và nhanh chóng tiến hành liên hệ, gặp gỡ nhau để thực hiện việc thương lượng nhằm tìm cách tháo gỡ bất đồng với mục đích chung là giữ gìn mối quan hệ kinh doanh tốt đẹp và lâu dài giữa các bên. Có thể coi hoạt động này vừa là hình thức thương lượng lại để đạt được sự thỏa thuận chung giữa các bên, vừa là hình thức giải quyết tranh chấp kinh doanh quốc tế. Luật thương mại của một số quốc gia, đặc biệt là các quốc gia châu Á như Trung Quốc, Việt Nam,.. đều có quy định yêu cầu các bên có tranh chấp trong kinh doanh quốc tế trước tiên phải giải quyết tranh chấp thương mại thông qua thương lượng giữa các bên, sau đó mới sử dụng các phương thức giải quyết tranh chấp khác.

Nếu quá trình thương lượng được tiến hành trong khuôn khổ tố tụng trọng tài hay tố tụng tư pháp, thì pháp luật của nhiều quốc gia quy định trọng tài viên, thẩm phán thực hiện giải quyết tranh chấp theo yêu cầu của các bên có tranh chấp và có thể ra văn bản công nhận kết quả thương lượng của các bên. Văn bản công nhận kết quả thương lượng này có giá trị như một quyết định của trọng tài hay tòa án.

– Hò giải các tranh chấp thương mại quốc tế