Phân chia di sản không chỉ là xác định người được hưởng di sản mà còn phải thực hiện các nghĩa vụ tài sản do người chết để lại. Trên thực tế, nhiều trường hợp người để lại di sản vẫn còn các khoản nợ hoặc nghĩa vụ tài chính chưa được thanh toán. Vậy, thứ tự ưu tiên thanh toán khi phân chia di sản thừa kế được quy định như thế nào?
CÔNG TY LUẬT TNHH DƯƠNG GIA
TRỤ SỞ CHÍNH TẠI HÀ NỘI
Địa chỉ: Số 89 Tô Vĩnh Diện, phường Khương Đình, thành phố Hà Nội.
Tổng đài tư vấn pháp luật: 1900.6568
Số điện thoại Luật sư: 037.6999996
Email: dichvu@luatduonggia.vn
Mục lục bài viết
1. Quy định về thứ tự ưu tiên thanh toán khi phân chia di sản thừa kế:
Trước khi tiến hành phân chia di sản cho những người thừa kế, pháp luật yêu cầu phải thực hiện việc thanh toán các nghĩa vụ tài sản và các chi phí liên quan mà người chết để lại. Quy định này nhằm bảo đảm quyền lợi của các chủ thể có liên quan, đồng thời bảo đảm rằng nghĩa vụ tài chính của người đã chết được thực hiện đầy đủ trước khi tài sản được chuyển giao cho người thừa kế.
Theo Điều 658 Bộ luật Dân sự 2015, các nghĩa vụ tài sản và các khoản chi phí liên quan đến thừa kế được thanh toán theo thứ tự sau đây:
- Chi phí hợp lý theo tập quán cho việc mai táng;
- Tiền cấp dưỡng còn thiếu;
- Chi phí cho việc bảo quản di sản;
- Tiền trợ cấp cho người sống nương nhờ;
- Tiền công lao động;
- Tiền bồi thường thiệt hại;
- Thuế và các khoản phải nộp khác vào ngân sách nhà nước;
- Các khoản nợ khác đối với cá nhân, pháp nhân;
- Tiền phạt;
- Các chi phí khác.
Theo đó, các nghĩa vụ tài sản và chi phí liên quan đến thừa kế được thanh toán theo một thứ tự ưu tiên cụ thể. Việc thanh toán phải được thực hiện tuần tự từ khoản ưu tiên trước đến khoản ưu tiên sau. Cụ thể như sau:
- Thứ nhất, chi phí hợp lý theo tập quán cho việc mai táng. Đây là khoản chi phí được ưu tiên thanh toán đầu tiên khi giải quyết thừa kế. Chi phí mai táng bao gồm các khoản chi cần thiết phục vụ việc tổ chức tang lễ, an táng người chết theo phong tục, tập quán của địa phương như chi phí quan tài, vận chuyển, mai táng, tổ chức tang lễ… Việc ưu tiên thanh toán khoản chi phí này nhằm bảo đảm người chết được an táng chu đáo và phù hợp với truyền thống văn hóa của gia đình, xã hội.
- Thứ hai, tiền cấp dưỡng còn thiếu. Nếu trước khi chết, người để lại di sản có nghĩa vụ cấp dưỡng cho người khác như con chưa thành niên, cha mẹ già yếu, người không có khả năng lao động… thì khoản tiền cấp dưỡng còn thiếu phải được thanh toán từ di sản trước khi phân chia cho người thừa kế. Quy định này nhằm bảo đảm quyền lợi của những người đang phụ thuộc vào nghĩa vụ cấp dưỡng của người đã chết.
- Thứ ba, chi phí cho việc bảo quản di sản. Trong thời gian từ khi mở thừa kế đến khi tiến hành phân chia di sản, tài sản của người chết cần được quản lý và bảo quản nhằm tránh thất thoát, hư hỏng hoặc giảm giá trị. Vì vậy, các chi phí hợp lý phát sinh cho việc bảo quản, quản lý di sản cũng được ưu tiên thanh toán từ khối di sản trước khi chia cho những người thừa kế.
- Thứ tư, tiền trợ cấp cho người sống nương nhờ. Trường hợp trước khi chết, người để lại di sản có nuôi dưỡng hoặc trợ cấp cho những người sống phụ thuộc vào mình thì các khoản trợ cấp hợp lý cho những người này cũng được ưu tiên thanh toán. Điều này thể hiện tính nhân đạo của pháp luật trong việc bảo vệ những người yếu thế, đang sống dựa vào sự hỗ trợ của người đã mất.
- Thứ năm, tiền công lao động. Nếu người chết còn nợ tiền công lao động đối với người đã làm việc cho mình thì khoản tiền này cũng phải được thanh toán trước khi tiến hành chia di sản. Quy định này nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động.
- Thứ sáu, tiền bồi thường thiệt hại. Trong trường hợp người để lại di sản có nghĩa vụ bồi thường thiệt hại cho người khác do hành vi gây thiệt hại trước khi chết, khoản tiền bồi thường này sẽ được thanh toán từ di sản. Đây là trách nhiệm dân sự phát sinh từ hành vi gây thiệt hại và cần được thực hiện ngay cả khi người gây thiệt hại đã qua đời.
- Thứ bảy, thuế và các khoản phải nộp khác vào ngân sách nhà nước. Các nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước như thuế, phí hoặc các khoản phải nộp khác cũng phải được thanh toán từ di sản trước khi phân chia cho người thừa kế. Điều này nhằm bảo đảm nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước được thực hiện đầy đủ theo quy định pháp luật.
- Thứ tám, các khoản nợ khác đối với cá nhân, pháp nhân. Sau khi đã thanh toán các nghĩa vụ ưu tiên nêu trên, di sản còn lại sẽ được sử dụng để thanh toán các khoản nợ mà người chết còn thiếu đối với cá nhân hoặc tổ chức khác; như nợ vay, nợ mua bán tài sản, nợ hợp đồng dân sự…
- Thứ chín, tiền phạt. Nếu người chết còn phải thực hiện nghĩa vụ nộp tiền phạt theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền thì khoản tiền này cũng được thanh toán từ di sản theo thứ tự ưu tiên quy định.
- Thứ mười, các chi phí khác. Những khoản chi phí hợp lý khác phát sinh liên quan đến việc giải quyết thừa kế cũng sẽ được thanh toán từ phần di sản còn lại.
2. Thứ tự ưu tiên thanh toán thừa kế được áp dụng khi nào?
Trong quan hệ thừa kế, việc phân chia di sản cho những người thừa kế không phải lúc nào cũng được thực hiện ngay sau khi người để lại di sản qua đời. Ngoài việc xác định người được hưởng di sản, pháp luật còn yêu cầu phải xem xét các nghĩa vụ tài sản mà người chết chưa thực hiện xong khi còn sống. Vì vậy, trước khi tiến hành phân chia di sản, cần phải xác định và thanh toán các khoản nợ, nghĩa vụ tài chính cũng như các chi phí liên quan đến việc giải quyết thừa kế.
Thông thường, việc phân chia di sản được thực hiện sau thời điểm mở thừa kế, tức là thời điểm người có tài sản chết (Điều 611 Bộ luật Dân sự 2015). Khi đó, toàn bộ di sản sẽ được xác định và tiến hành phân chia cho những người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật. Tuy nhiên, nếu người chết trước khi qua đời vẫn còn các nghĩa vụ tài sản chưa được thực hiện (như các khoản nợ, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại, tiền cấp dưỡng hoặc nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước) thì di sản phải được ưu tiên sử dụng để thanh toán các nghĩa vụ này trước khi tiến hành chia cho người thừa kế.
Theo quy định tại Điều 658 của Bộ luật Dân sự 2015, di sản thừa kế phải được sử dụng để thanh toán các nghĩa vụ tài sản và các chi phí liên quan theo một thứ tự ưu tiên nhất định trước khi được phân chia. Điều này có nghĩa là nếu các nghĩa vụ tài chính chưa được thanh toán thì việc chia di sản cho những người thừa kế sẽ chưa thể thực hiện. Quy định này nhằm bảo đảm rằng quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ nợ, người có quyền yêu cầu bồi thường hoặc các chủ thể có quyền lợi liên quan khác được bảo vệ.
Ngoài ra, thứ tự ưu tiên thanh toán còn đặc biệt được áp dụng trong trường hợp phát sinh tranh chấp thừa kế hoặc khi người để lại di sản có nhiều chủ nợ cùng yêu cầu thanh toán. Trong những trường hợp này, pháp luật quy định rõ trình tự ưu tiên thanh toán để bảo đảm việc giải quyết nghĩa vụ tài sản được thực hiện công bằng, minh bạch và đúng quy định. Việc xác định đúng thứ tự thanh toán sẽ giúp tránh tình trạng một số chủ thể được thanh toán trước không đúng quy định, dẫn đến thiệt hại quyền lợi của các bên khác.
Như vậy: Thứ tự ưu tiên thanh toán nghĩa vụ tài sản trong thừa kế được áp dụng sau thời điểm mở thừa kế nhưng trước khi tiến hành phân chia di sản. Trong trường hợp người chết vẫn còn các nghĩa vụ tài chính chưa được thực hiện, di sản phải được sử dụng để thanh toán các nghĩa vụ này theo đúng thứ tự luật định. Chỉ sau khi hoàn tất việc thanh toán các nghĩa vụ tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 (mục 1) thì phần di sản còn lại mới được chia cho những người thừa kế theo quy định của pháp luật.
3. Không thanh toán tiền nghĩa vụ có được chia thừa kế không?
Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:
- Những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản do người chết để lại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác;
- Trường hợp di sản chưa được chia thì nghĩa vụ tài sản do người chết để lại được người quản lý di sản thực hiện theo thỏa thuận của những người thừa kế trong phạm vi di sản do người chết để lại;
- Trường hợp di sản đã được chia thì mỗi người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại tương ứng nhưng không vượt quá phần tài sản mà mình đã nhận, trừ trường hợp có thỏa thuận khác;
- Trường hợp người thừa kế không phải là cá nhân hưởng di sản theo di chúc thì cũng phải thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại như người thừa kế là cá nhân.
Theo đó, những người thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại trong phạm vi di sản thừa kế. Đồng thời, pháp luật cũng quy định rõ các nghĩa vụ tài sản và chi phí liên quan phải được thanh toán theo một thứ tự ưu tiên nhất định trước khi tiến hành phân chia di sản cho những người thừa kế (mục 1).
Điều này có nghĩa là nếu người chết còn nợ tiền cá nhân, tổ chức, còn nghĩa vụ bồi thường thiệt hại, nghĩa vụ cấp dưỡng, nghĩa vụ thuế hoặc các nghĩa vụ tài chính khác thì các khoản này phải được thanh toán từ khối di sản trước. Chỉ sau khi các nghĩa vụ tài sản được thanh toán đầy đủ theo thứ tự ưu tiên do pháp luật quy định thì phần tài sản còn lại mới được chia cho những người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật.
Trong trường hợp các nghĩa vụ tài sản chưa được thanh toán mà những người thừa kế vẫn tiến hành phân chia di sản thì việc phân chia này có thể không được pháp luật công nhận hoặc có thể bị yêu cầu hủy bỏ để bảo đảm quyền lợi của các chủ nợ và các chủ thể có quyền liên quan. Đồng thời, nếu di sản không đủ để thanh toán toàn bộ nghĩa vụ tài sản thì các khoản nghĩa vụ sẽ được thanh toán theo thứ tự ưu tiên cho đến khi hết di sản.
Như vậy: Việc thanh toán các nghĩa vụ tài sản bắt buộc phải thực hiện trước khi phân chia di sản thừa kế. Chỉ khi các khoản nghĩa vụ này đã được giải quyết đầy đủ theo quy định của pháp luật thì những người thừa kế mới có thể tiến hành nhận và phân chia phần di sản còn lại. Quy định này nhằm bảo đảm tính công bằng, minh bạch trong việc giải quyết thừa kế cũng như bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.
THAM KHẢO THÊM:
Tư vấn pháp luật qua Zalo CÔNG TY LUẬT TNHH DƯƠNG GIA
TRỤ SỞ CHÍNH TẠI HÀ NỘI
Địa chỉ: Số 89 Tô Vĩnh Diện, phường Khương Đình, thành phố Hà Nội.
Tổng đài tư vấn pháp luật: 1900.6568
Số điện thoại Luật sư: 037.6999996
Email: dichvu@luatduonggia.vn
Liên hệ với Luật sư để được hỗ trợ:
Tư vấn pháp luật qua Zalo 
