Đăng bài giảng của giảng viên lên Youtube có vi phạm?

1. Đăng bài giảng của giảng viên lên Youtube có vi phạm pháp luật không?

Hiện nay, quyền tác giả được biết đến là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. Theo điểm b Khoản 1 Điều 14 Văn bản hợp nhất 11/VBHN-VPQH 2022 Luật sở hữu trí tuệ và được hướng dẫn bởi Điều 8 Nghị định số 22/2018/NĐ-CP đã ghi nhận bài giảng, bài phát biểu và các bài nói khác được Luật sở hữu trí tuệ xác định là các loại hình tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học được bảo hộ quyền tác giả.  Một bài giảng, bài phát biểu sẽ được bảo hộ quyền tác giả khi có đầy đủ yếu tố sau:

– Bài giảng, bài phát biểu và những bài nói khác là những loại tác phẩm được thể hiện bằng ngôn ngữ nói và phải được định hình dưới một hình thức vật chất nhất định; 

– Liên quan đến hình thức thể hiện nội dung thì bài giảng, bài phát biểu, bài nói thì cần thể hiện dưới dạng bản ghi âm, ghi hình mới được công nhận là giảng viên có quyền tác gỉ với nội dung bài giảng của mình, đồng thời cũng được công nhận là chủ sở hữu quyền đối với bản ghi âm, ghi hình theo quy định tại Khoản 2 Điều 44 Luật sở hữu trí tuệ;

Bên cạnh đó, tại Khoản 2 Điều 44 Văn bản hợp nhất 11/VBHN-VPQH 2022 Luật sở hữu trí tuệ cũng quy định như sau:

– Tổ chức, cá nhân sử dụng thời gian, đầu tư tài chính và cơ sở vật chất – kỹ thuật của mình để sản xuất bản ghi âm, ghi hình là chủ sở hữu đối với bản ghi âm, ghi hình đó, trừ trường hợp có thoả thuận khác với bên liên quan;

– Theo ghi nhận tại Khoản 3 Điều 3 Nghị định số 22/2018/NĐ-CP thì việc định hình một tác phẩm được thể hiện rõ thông qua  các yếu tố như:  chữ viết, những ký tự khác, thể hiện thông qua các đường nét, hình khối, bố cục, thậm chí là cả yếu tố về màu sắc, âm thanh, hình ảnh hoặc là những sự tái hiện âm thanh, hình ảnh dưới các dạng vật chất nhất định để từ việc định hình này có thể nhận biết, sao chép hoặc truyền đạt nội dung của tác phẩm này;

Có thể thấy, quyền tác giả sẽ được pháp luật bảo hộ tính thời điểm tác phẩm được sáng tạo; và được thể hiện d­ưới một hình thức vật chất nhất định. Đối với trường hợp nêu trên thì giảng viên là người bỏ ra công sức, chất xám để xây dựng những bài giảng; có thể là đầu tư về mặt tài chính để đảm bảo chất lượng bài giảng; các thiết bị phục vụ việc xây dựng bài giảng. Vì vậy tổ chức, cá nhân khi khai thác, sử dụng nội dung bài giảng của giảng viên thì phải thực hiện việc xin phép và được sự đồng ý của tác giả. Trong một số trường hợp phải tiến hành trả thù lao, các quyền lợi vật chất khác cho chủ sở hữu quyền tác giả. Mọi hành vi đi ngược lại quy định trên, không được sự chấp thuận từ giảng viên-chủ sở hữu bài giảng đó là đang vi phạm về quyền tác giả có thể sẽ bị áp dụng các biện pháp xử lý theo quy định.

2. Trường hợp nào khi cá nhân sử dụng bản ghi không vi phạm pháp luật:

– Căn cứ theo quy định tại Điều 32 Văn bản hợp nhất 11/VBHN-VPQH 2022 Luật Sở hữu trí tuệ thì có ghi nhận các trường hợp sử dụng quyền liên quan không phải xin phép, không phải trả tiền nhuận bút, thù lao, cụ thể như sau:

+ Tiến hành tự sao chép một bản với mục đích để nghiên cứu khoa học của cá nhân;

+ Hành động tự sao chép một bản để vì mục đích giảng dạy cũng thuộc trong trường hợp không phải xin phép hoặc trả các khoản tiền thù lao, trừ trường hợp cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng đã được công bố để giảng dạy;

+ Sử dụng nội dung bài giảng làm nguồn trích dẫn hợp lý nhằm mục đích cung cấp thông tin;

+ Hoặc thực hiện việc tổ chức phát sóng tự làm bản sao tạm thời để phát sóng khi được hưởng quyền phát sóng;

– Tổ chức, cá nhân sử dụng quyền quy định tại khoản 1 Điều 32 sẽ bị pháp luật nghiêm cấm khi  làm ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường của nội dung bài giảng và không gây phương hại đến quyền của người giảng viên khi thực hiện giảng dạy;

Với quy định trên, cá nhân để có thể sử dụng hợp pháp bài giảng của giáo viên và đăng lên Youtube thì phải tiến hành xin phép giảng viên ghi âm lại bài giảng; và phải đảm bảo rằng nội dung này được phục vụ mục đích học tập, ôn tập. Còn trong trường hợp, nếu sinh viên có hành vi lấy bài giảng để đăng tải lên mạng xã hội kiếm lợi nhuận là vi phạm pháp luật.

3. Hành vi tự ý đăng bài của giảng viên lên Youtube bị xử lý thế nào?

3.1. Có thể bị áp dụng biện pháp dân sự:

Căn cứ tại Điều 202 Văn bản hợp nhất 11/VBHN-VPQH 2022 Luật sở hữu trí tuệ thì cơ quan có thể thực hiện các biện pháp dân sự là Tòa án, cụ thể sử dụng biện pháp:

– Bắt buộc phải chấm dứt hành vi xâm phạm;

– Trong một số trường hợp phải buộc xin lỗi, cải chính công khai;

– Việc thực hiện nghĩa vụ dân sự thì bắt buộc phải thực hiện;

– Bên cạnh đóm sẽ buộc bồi thường thiệt hại do hành vi gây ra;

– Thạm chí sẽ bị buộc tiêu hủy hoặc buộc phân phối hoặc đưa vào sử dụng không nhằm mục đích thương mại đối với hàng hóa, nguyên liệu, vật liệu và phương tiện được sử dụng chủ yếu để sản xuất, kinh doanh hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ với điều kiện không làm ảnh hưởng đến khả năng khai thác quyền của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ.

3.2. Áp dụng biện pháp hành chính:

Hiện nay theo quy định tại Điều 2 Nghị định 131/2013/NĐ-CP thì khung phạt tiền, thẩm quyền phạt tiền đối với cá nhân, tổ chức được ghi nhận với mức khác nhau như:

– Liên quan đến mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan đối với cá nhân là 250.000.000 đồng, đối với tổ chức là 500.000.000 đồng;

 – Mức phạt cụ thể đối với một số hành vi xâm phạm quyền tác giả theo Nghị định 131/2013/NĐ-CP

+ Cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi tự ý sửa chữa, cắt xén tác phẩm gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả thì sẽ bị áp dụng mức phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng ;

+  Không thực hiện việc xin phép và cũng không nhận được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả mà công bố tác phẩm thì phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng;

+ Đối với hành vi sao chép tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 35.000.000 đồng;

+Còn trong trường hợp thực hiện hành vi cố ý xóa hoặc thay đổi thông tin quản lý quyền tác giả dưới hình thức điện tử (áp dụng đối với bản gốc và bản sao tác phẩm phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng);

– Bên cạnh đó, tùy từng trường hợp cụ thể có thể áp dụng hình phạt bổ sung như: Tịch thu, tiêu hủy, tái xuất tang vật vi phạm; Cải chính công khai, sửa lại các nội dung sai lệch khi công bố.

3.3. Nếu đủ yếu tố cấu thành thì sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự:

Trong Bộ luật Hình sự 2015 sửa đôi 2017 đã ghi nhận tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan. Nên người nào cố ý thực hiện một trong các hành vi Sao chép tác phẩm, Phân phối đến công chúng bản sao tác phẩm, Xâm phạm quyền tác giả có thể bị áp dụng mưucs phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm. 

Có thể thấy, tùy vào mức độ, tính chất khác nhau thì cá nhân, tổ chức thực hiện việc đăng tải trên Youtube bài giảng của giáo viên sẽ bị xử lý về mặt hành chính, dân sự hoặc truy cứu hình sự.

Văn bản pháp luật được sử dụng:

– Bộ luật Hình sự 2015;

– Văn bản hợp nhất 11/VBHN-VPQH 2022 Luật sở hữu trí tuệ;

– Nghị định số 28/2017/NĐ-CP của Chính phủ: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 131/2013/NĐ-CP ngày 16 tháng 10 năm 2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan và Nghị định số 158/2013/NĐ-CP ngày 12 tháng 11 năm 2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch và quảng cáo.