Môi giới và trung gian trong công pháp quốc tế là gì?

1. Môi giới và trung gian trong công pháp quốc tế được hiểu là gì?

Môi giới, trung gian trong công pháp quốc tế được hiểu là hoạt động của một bên thứ ba can thiệp vào việc giải quyết tranh chấp giữa các quốc gia bằng phương pháp hòa bình. Hiện nay, biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế một cách hòa bình với sự tham gia của bên thứ ba thì bên này khôn bị ảnh hưởng bởi quyền và lợi ích trong tranh chấp. Tham gia tranh chấp của bên thứ ba có thể là cá nhân, quốc gia hoặc là nhóm quốc gia. 

Những tranh chấp xảy ra trên thực tế khi được áp dụng biện pháp môi giới thì bên thứ ba chỉ giữ vai trò vận động, thuyết phục các bên tranh chấp áp dụng các biện pháp hòa bình hoặc vận động các bên tranh chấp có các cuộc tiếp xúc trực tiếp để trao đổi với nhau. Chính vì vậy hoạt động này chỉ mang vai trò là sợi dây kết nối giữa các bên lại với nhau còn việc chấp nhận hay không chấp nhận việc giải quyết giữa các bên thì không phụ thuộc vào bên môi giới mà phụ thuộc vào các bên tranh chấp.

Còn trong biện pháp trung gian thì bên thứ ba có vị trí quan trọng hơn đó là không chỉ vận động thuyết phục các bên tranh chấp giải quyết, có thể can thiệp bằng cách tổ chức các buổi đàm phán trực tiếp. Và hiện nay đề xuất của bên trung gian sẽ không có giá trị bắt buộc được áp dụng đối với các bên khi xảy ra tranh chấp trên thực tế. Mặc dù mức độ tham gia của bên thứ ba trong quá trình giải quyết tranh chấp giữa các bên ở biện pháp môi giới hoặc trung gian có những điểm khác nhau nhất định. Tuy nhiên cả hai biện pháp này đều có những điểm chung đó là tuân thủ nguyên tắc không can thiệp vào công việc đội ngũ của nước khác và những nguyên tắc khác của luật quốc tế.

2. Vị trí của phương pháp trung gian trong lựa chọn giải quyết tranh chấp quốc tế:

Giải quyết tranh chấp là một trong những nội dung quan trọng đã được ghi nhận trong công pháp quốc tế. Các phương thức hòa bình để giải quyết tranh chấp quốc tế để tạo cơ hội cho chủ thể liên quan tự lựa chọn giải quyết tranh chấp trở thành một xu hướng phổ biến trên hiện nay. Thông thường các bên sẽ tiến hành ký kết điều ước quốc tế song phương hoặc đa phương hoặc tham gia ký kết thường, thỏa thuận ghi rõ trong nội dung của điều ước, những điều khoản các biện pháp nhất định sẽ được áp dụng khi có tranh chấp xảy ra.

Chính vì việc thỏa thuận lựa chọn các phương thức thích hợp để giải quyết tranh chấp nên đây là một trong những cơ sở xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp thực tiễn giải quyết tranh chấp quốc tế. Từ trước đến nay có thể kể đến một số phương thức như giải quyết trực tiếp tranh chấp giải quyết tranh chấp thông qua bên thứ ba, giải quyết tranh chấp thuộc khuôn khổ các tổ chức quốc tế và các hiệp định khu vực, và cuối cùng đó là giải quyết tranh chấp thông qua các cơ quan tài phán.

Hiện nay, các bên việc lựa chọn phương pháp trung gian trong công pháp quốc tế là một trong những phương pháp giải quyết tranh chấp thông qua bên thứ ba đã được ghi nhận. Giải pháp trung gian đang được quy định trong các Công ước lahay 1899 và 1907 và được xem như là một trong các biện pháp hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế.

Nhiệm vụ chính của bên trung gian đó là thực hiện các hoạt động để khuyến khích động viên các quốc gia có liên quan đến tranh chấp ưu tiên giải quyết các tranh chấp bằng các biện pháp hòa bình cụ thể đó là việc có thể tạo điều kiện để các bên tiếp xúc gặp gỡ ngoại giao và tỉ lệ các cộng đồng bán chính thức với nhau. Và đặc biệt là bên trung gian sẽ không tham gia vào quá trình đàm phán và không đưa ra các điều kiện giải quyết tranh chấp đơn giải quyết tranh chấp thông qua trung gian thực chất là việc các bên chấp nhận sự tham gia của bên thứ ba. Hiện nay, bên thứ ba có thể được tồn tại là một hoặc một số quốc gia hoặc một số cá nhân có sự uy tín và cũng có thể là thông qua cơ quan của tổ chức quốc tế;

Một trong những đặc điểm nổi bật đối với việc đề nghị trung gian thì dù được thể hiện dưới bất kỳ dưới hình thức nào cũng sẽ không có tính chất bắt buộc đối với các bên khi xảy ra tranh chấp và họ có thể từ chối sử dụng biện pháp trung gian qua bên thứ ba.

Xét về nguyên tắc thì cơ quan trung gian khi tham gia vào việc khuyến khích, động viên các quốc gia giải quyết tranh chấp bằng phương thức hòa bình nhưng việc khuyến nghị này không có tính chất bắt buộc nên cơ quan trung gian phải có sự tôn trọng ý chí tự quyết của các bên tranh chấp. Dựa trên những đề nghị khuyến cáo của cơ quan trung gian liên quan đến vụ tranh chấp chỉ có thể là cơ sở cho các cuộc đàm phán và thỏa thuận giữa các bên tranh chấp mà không thể có giá trị pháp lý trong ràng buộc.

Một vấn đề đặt ra đó là nếu một bên là cơ quan trung gian nhưng là cường quốc giữ vai trò này thì có thể quốc gia này sẽ không chỉ tạo cơ hội cho các bên tranh chấp tiếp xúc gặp gỡ, khuyến nghị một số vấn đề mà có thể dùng ảnh hưởng của mình để gây tác động mạnh mẽ đối với các bên nhằm họ phải chấp thuận giải pháp mà bên trung gian đưa ra. Nếu trên thực tế diễn ra vấn đề này thật thì cũng không thể loại trừ được trong một số trường hợp dễ biến thành sự can thiệp. Điều này đang vi phạm một trong các nguyên tắc giải quyết tranh chấp quốc tế được quy định.

3. Nguyên tắc giải quyết tranh chấp trong công pháp quốc tế được quy định thế nào?

Giải quyết tranh chấp quốc tế ở bất kỳ lĩnh vực nào thì các quốc gia phải có trách nhiệm thực hiện những nguyên tắc nhất định một cách nghiêm túc.

– Thứ nhất, các bên phải đảm bảo được rằng các quốc gia đều có quyền bình đẳng về chủ quyền như nhau: 

Bình đẳng với chủ quyền của các quốc gia được xác định là nền tảng của các quan hệ quốc tế hiện đại, trật tự quốc tế chỉ có thể được duy trì nếu các quốc gia được đảm bảo về quyền bình đẳng khi tham gia vào trật tự đó và hiện nay quy định này cũng đã được ghi nhận tại Hiến Chương Liên Hợp Quốc và trở thành nguyên tắc làm cơ sở cho hoạt động của hiến Chương Liên Hợp Quốc. 

Có thể đánh giá nguyên tắc này được coi là nền tảng quan trọng nhất của toàn bộ hệ thống các nguyên tắc của luật quốc tế hiện đại và nó có thể được ghi nhận trong điều lệ các tổ chức thuộc hệ thống Liên Hợp Quốc và đại đa số các tổ chức quốc tế và tổ chức khu vực, trong nhiều điều ước quốc tế đa phương và song phương.

– Thứ hai, đó là cấm đe dọa dùng vũ lực hay dùng vũ lực:

 Việc xảy ra tranh chấp và các bên cố tình sử dụng vũ lực hoặc đa dạng dùng vũ lực chỉ làm trầm trọng thêm vấn đề xảy ra tranh chấp và hành vi dùng các loại sức mạnh nhằm khống chế, đe dọa, tấn công hoặc cưỡng bức trái pháp luật quốc tế đối với một chủ thể khác làm vi vi phạm luật quốc tế. Chính vì vậy nguyên tắc cấm dùng vũ lực đa dạng dùng vũ lực đã được cụ thể hóa trong hàng loạt các văn bản quốc tế quan trọng, thông qua trong khuôn khổ Liên hợp quốc như tuyên bố về những nguyên tắc của luật quốc tế điều chỉnh quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa quốc gia phù hợp với Hiến Chương Liên Hợp Quốc; Bên cạnh đó, tuyên bố của Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc năm 1974 về định nghĩa xâm lược hoặc Định ước của hội nghị Henxinki năm 1975 về an ninh và hợp tác của các nước Châu Âu cũng đã ghi nhận vấn đề này;

– Thứ ba, nguyên tắc hòa bình giải quyết các tranh chấp quốc tế:

 Nguyên tắc này được xem là hệ quả tất yếu của nguyên tắc giải quyết tranh chấp quốc tế gắn liền với việc cấm sử dụng vũ lực đe doạ dùng vũ lực trong quan hệ quốc tế. Thông thường biện pháp này thường hướng đến việc tiến hành đàm phán trực tiếp với nhau và đây là một trong những biện pháp tốt nhất để giải quyết nhanh chóng giải tranh chấp quốc tế và đảm bảo quyền bình đẳng của các bên dễ đi đến được những thỏa thuận để nhượng bộ lẫn nhau về quyền và lợi ích. Các bên hoàn toàn có thể tự do lựa chọn những biện pháp hòa bình để giải quyết tranh chấp sao cho phù hợp và hiệu quả nhất với tình huống của mình;

– Thứ tư, nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ các quốc gia;

– Thứ năm, tuân thủ  nguyên tắc các quốc gia có nghĩa vụ hợp tác ;

– Thứ sáu, tôn trọng quyền tự quyền của các quốc gia là một trong những nguyên tắc phải được thực hiện khi giải quyết tranh chấp;

– Thứ bảy, các quốc gia tôn trọng và tuân thủ nguyên tắc tận tâm thiện trí thực hiện cam kết quốc tế.