Trong thực tế, không phải lúc nào người lập di chúc cũng có thể trực tiếp đến trụ sở Văn phòng công chứng để thực hiện thủ tục công chứng. Tuổi cao, sức khỏe yếu, bệnh tật hoặc những hoàn cảnh đặc biệt khác khiến nhu cầu công chứng di chúc tại nhà ngày càng trở nên phổ biến. Vậy, có thể mời công chứng viên đến nhà công chứng di chúc không?
CÔNG TY LUẬT TNHH DƯƠNG GIA
TRỤ SỞ CHÍNH TẠI HÀ NỘI
Địa chỉ: Số 89 Tô Vĩnh Diện, phường Khương Đình, thành phố Hà Nội.
Tổng đài tư vấn pháp luật: 1900.6568
Số điện thoại Luật sư: 037.6999996
Email: dichvu@luatduonggia.vn
Mục lục bài viết
1. Có thể mời công chứng viên đến nhà công chứng di chúc không?
Điều 639 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về di chúc do Công chứng viên lập tại chỗ ở như sau:
- Người lập di chúc có thể yêu cầu công chứng viên tới chỗ ở của mình để lập di chúc;
- Thủ tục lập di chúc tại chỗ ở được tiến hành như thủ tục lập di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng theo quy định tại Điều 636 của Bộ luật này.
Đồng thơi, Điều 46 Luật Công chứng 2024 quy định về địa điểm công chứng như sau:
- Việc công chứng phải được thực hiện tại trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng, trừ các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 46 Luật Công chứng 2024;
- Việc công chứng có thể được thực hiện ngoài trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng nếu người yêu cầu công chứng thuộc các trường hợp sau đây:
- Lập di chúc tại chỗ ở theo quy định của Bộ luật Dân sự (Điều 639 Bộ luật Dân sự 2015 nêu trên);
- Không thể đi lại được vì lý do sức khỏe; đang điều trị nội trú hoặc bị cách ly theo chỉ định của cơ sở y tế;
- Đang bị tạm giữ, tạm giam; đang thi hành án phạt tù; đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính;
- Có lý do chính đáng khác theo quy định của Chính phủ.
Như vậy: Người lập di chúc hoàn toàn ĐƯỢC quyền yêu cầu công chứng viên trực tiếp đến nơi cư trú của mình để thực hiện việc lập và công chứng di chúc. Qua đó bảo đảm ý chí định đoạt tài sản được thể hiện một cách hợp pháp, kịp thời và phù hợp với điều kiện thực tế của người lập di chúc.
2. Thủ tục công chứng di chúc tại nhà như thế nào?
Theo quy định tại Điều 639 Bộ luật Dân sự 2015, việc lập di chúc tại nhà có sự tham gia của Công chứng viên được tiến hành tương tự như thủ tục lập di chúc tại trụ sở Tổ chức hành nghề công chứng. Điều này nhằm bảo đảm tính hợp pháp, khách quan và giá trị pháp lý của di chúc dù được lập ngoài Văn phòng công chứng.
Cụ thể, căn cứ Điều 636 Bộ luật Dân sự 2015, trình tự lập di chúc tại nhà được thực hiện theo các bước sau:
- Người lập di chúc trực tiếp tuyên bố toàn bộ nội dung di chúc trước mặt công chứng viên;
- Công chứng viên có trách nhiệm ghi chép đầy đủ, chính xác nội dung di chúc theo lời tuyên bố của người lập di chúc;
- Sau khi công chứng viên đọc lại bản di chúc, người lập di chúc xác nhận nội dung đã được ghi chép đúng với ý chí của mình và tiến hành ký tên hoặc điểm chỉ vào bản di chúc;
- Công chứng viên ký và chứng nhận vào bản di chúc theo đúng quy định pháp luật.
Lưu ý: Trường hợp người lập di chúc không thể đọc, không thể nghe, không ký hoặc không điểm chỉ được thì phải có người làm chứng. Người làm chứng có trách nhiệm ký xác nhận vào bản di chúc trước sự chứng kiến của công chứng viên. Công chứng viên sẽ thực hiện việc chứng nhận di chúc trước mặt cả người lập di chúc và người làm chứng.
Bên cạnh đó, việc lựa chọn người làm chứng cũng phải tuân thủ Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, mọi cá nhân đều có thể làm chứng cho việc lập di chúc, trừ các trường hợp sau:
- Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc;
- Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan tới nội dung di chúc;
- Người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
Việc tuân thủ đầy đủ các bước và điều kiện nêu trên là cơ sở quan trọng để di chúc lập tại nhà được công nhận là hợp pháp và có giá trị thi hành trên thực tế.
3. Những trường hợp nào nên mời công chứng viên đến nhà lập di chúc?
Việc mời công chứng viên đến nhà lập di chúc không chỉ là một giải pháp mang tính thuận tiện, mà trong nhiều trường hợp còn là lựa chọn cần thiết để bảo đảm quyền định đoạt tài sản và giá trị pháp lý của di chúc. Trên thực tế, các trường hợp sau đây đặc biệt nên cân nhắc hình thức công chứng di chúc tại nhà:
- Thứ nhất, người lập di chúc tuổi cao, sức khỏe yếu và đi lại khó khăn. Đối với người cao tuổi, việc di chuyển đến trụ sở văn phòng công chứng có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro về sức khỏe. Trong bối cảnh đó, mời công chứng viên đến tận nơi ở giúp người lập di chúc thể hiện ý chí một cách chủ động, minh mẫn; đồng thời hạn chế nguy cơ di chúc bị tranh chấp về sau với lý do lập trong tình trạng sức khỏe không bảo đảm.
- Thứ hai, người lập di chúc đang điều trị bệnh, nằm viện hoặc cần chăm sóc y tế đặc biệt tại nhà. Pháp luật không bắt buộc người lập di chúc phải rời khỏi nơi điều trị để công chứng di chúc. Việc công chứng viên đến nhà hoặc đến cơ sở y tế sẽ bảo đảm di chúc được lập trong thời điểm người để lại di sản còn tỉnh táo, nhận thức và làm chủ được hành vi của mình. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng khi di chúc có nguy cơ bị yêu cầu tuyên vô hiệu do tranh chấp về năng lực hành vi dân sự.
- Thứ ba, người lập di chúc có hạn chế về thể chất hoặc giác quan. Trong trường hợp người lập di chúc không đọc được, không nghe được, không ký hoặc không điểm chỉ được thì việc lập di chúc tại nhà với sự có mặt trực tiếp của công chứng viên và người làm chứng giúp bảo đảm quy trình được thực hiện chặt chẽ, đúng luật. Công chứng viên sẽ trực tiếp chứng kiến, ghi nhận và chứng nhận toàn bộ quá trình lập di chúc, từ đó nâng cao giá trị chứng cứ của văn bản di chúc.
- Thứ tư, người lập di chúc mong muốn bảo đảm tính riêng tư và tránh áp lực tâm lý. Không ít trường hợp người lập di chúc lo ngại việc đến văn phòng công chứng có thể gây chú ý hoặc chịu tác động tâm lý từ người thân, người thừa kế. Việc lập di chúc tại nhà, trong không gian quen thuộc giúp người lập di chúc dễ dàng bày tỏ ý chí thật sự của mình cũng như hạn chế nguy cơ bị chi phối, ép buộc hoặc tác động từ bên ngoài.
- Thứ năm, trường hợp có nguy cơ phát sinh tranh chấp thừa kế cao. Khi dự liệu trước khả năng xảy ra tranh chấp giữa những người thừa kế, việc mời công chứng viên đến nhà lập di chúc là một giải pháp an toàn về mặt pháp lý. Công chứng viên sẽ kiểm tra năng lực hành vi dân sự, làm rõ ý chí tự nguyện của người lập di chúc và chứng nhận đúng trình tự, thủ tục theo quy định. Đây là căn cứ quan trọng để Tòa án xem xét, công nhận hiệu lực của di chúc nếu có tranh chấp xảy ra.
- Thứ sáu, trường hợp cần lập di chúc gấp trong thời gian ngắn. Trong những tình huống cấp bách như sức khỏe diễn biến xấu nhanh, người lập di chúc cần thể hiện ý chí định đoạt tài sản kịp thời… thì việc mời công chứng viên đến nhà là phương án linh hoạt và phù hợp với thực tiễn. Hình thức này vừa đáp ứng yêu cầu về thời gian vừa bảo đảm di chúc được lập hợp pháp.
Như vậy, việc mời công chứng viên đến nhà lập di chúc không chỉ phù hợp với các trường hợp đặc biệt về sức khỏe, hoàn cảnh mà còn là biện pháp phòng ngừa rủi ro pháp lý hiệu quả, giúp bảo vệ tối đa ý chí và quyền lợi hợp pháp của người lập di chúc.
4. Chi phí công chứng di chúc tại nhà như thế nào?
Chi phí công chứng di chúc tại nhà là vấn đề được nhiều người quan tâm khi cân nhắc mời Công chứng viên đến tận nơi lập di chúc. Trên thực tế, khoản chi phí này không phát sinh tùy tiện mà được xác định trên cơ sở các quy định pháp luật về phí, thù lao công chứng và chi phí phát sinh hợp lý.
- Thứ nhất, phí công chứng di chúc theo quy định của pháp luật. Phí công chứng di chúc được thu theo biểu phí do Nhà nước ban hành. Đây là khoản phí bắt buộc, áp dụng thống nhất cho cả trường hợp công chứng tại trụ sở văn phòng công chứng và công chứng ngoài trụ sở (tại nhà, tại bệnh viện…). Mức phí này thường không cao do di chúc là văn bản không mang tính thương mại và không làm phát sinh nghĩa vụ tài chính ngay tại thời điểm công chứng.
- Thứ hai, thù lao công chứng cho việc soạn thảo và hỗ trợ lập di chúc. Trong trường hợp người lập di chúc yêu cầu công chứng viên soạn thảo nội dung di chúc, giải thích quy định pháp luật, rà soát thông tin về người thừa kế, tài sản để lại… thì tổ chức hành nghề công chứng có thể thu thù lao công chứng. Mức thù lao này do các bên thỏa thuận nhưng phải được niêm yết công khai tại văn phòng công chứng và bảo đảm phù hợp với tính chất, mức độ phức tạp của công việc.
- Thứ ba, chi phí công chứng ngoài trụ sở (chi phí đi lại). Khi công chứng viên thực hiện công chứng di chúc tại nhà, người yêu cầu công chứng phải thanh toán thêm chi phí đi lại và các chi phí hợp lý khác phát sinh ngoài trụ sở, nếu có. Khoản chi phí này được thỏa thuận trước giữa người yêu cầu công chứng và tổ chức hành nghề công chứng; thường căn cứ vào khoảng cách địa lý, thời gian di chuyển và điều kiện thực tế.
- Thứ tư, các chi phí phát sinh khác (nếu có). Tùy từng trường hợp cụ thể, có thể phát sinh thêm một số chi phí như chi phí người làm chứng theo yêu cầu của người lập di chúc, chi phí sao y bản chính di chúc, chi phí lưu giữ bản di chúc tại văn phòng công chứng… Các khoản chi phí này không bắt buộc trong mọi trường hợp và chỉ phát sinh khi có yêu cầu cụ thể.
Lưu ý:
- Mọi khoản phí, thù lao và chi phí công chứng đều phải được thông báo rõ ràng và minh bạch trước khi thực hiện;
- Tổ chức hành nghề công chứng không được tự ý thu thêm các khoản ngoài quy định hoặc không có thỏa thuận với người yêu cầu công chứng;
- Người lập di chúc nên yêu cầu cung cấp bảng kê chi tiết chi phí để tránh phát sinh tranh chấp về sau.
Nhìn chung, chi phí công chứng di chúc tại nhà thường cao hơn không đáng kể so với công chứng tại trụ sở do phát sinh thêm chi phí ngoài trụ sở nhưng đổi lại là sự thuận tiện, kịp thời và bảo đảm cao hơn về mặt pháp lý; đặc biệt trong các trường hợp sức khỏe, hoàn cảnh của người lập di chúc không cho phép đi lại.
THAM KHẢO THÊM:

Tư vấn pháp luật qua Zalo


