Khái niệm và đặc điểm của quyết định tư pháp

Khái niệm và đặc điểm của quyết định tư pháp. Quyết định tư pháp là gì? Đặc điểm, hình thức, cơ quan thẩm quyền ban hành quyết định tư pháp?

Quyết định tư pháp là một dạng của quyết định pháp luật, là kết quả của sự thể hiện ý chí quyền lực nhà nước thông qua các hành vi của các chủ thể được thực hiện quyền tư pháp trong hệ thống các cơ quan tư pháp của Nhà nước tiến hành theo một trình tự, dưới những hình thức nhất định theo quy định của pháp luật nhằm áp dụng các quy tắc xử sự do pháp luật quy định để giải quyết những công việc cụ thể phát sinh trong đời sống xã hội. Theo đó, quyết định tư pháp có các đặc điểm cơ bản sau đây:

• Chủ thể có thẩm quyền ban hành:

Quyết định tư pháp được ban hành bởi các cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc hệ thống các cơ quan tư pháp của nhà nước. Cơ quan tư pháp ở đây phải được hiểu theo nghĩa rộng: ngoài Tòa án và Viện kiểm sát được dùng chính thức với tên gọi là cơ quan tư pháp còn có các cơ quan thuộc hệ thống hành pháp thực hiện chức năng tư pháp như cơ quan điều tra, cơ quan thi hành án, bộ đội biên phòng,  hải quan……

• Về mặt hình thức:

Quyết định tư pháp được ghi nhận dưới hình thức các quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện quyền tư pháp, thường là các quyết định của Tòa án và Viện kiểm sát: Quyết định mở phiên tòa, Quyết định xét xử sơ thẩm, Quyết định Giám đốc thẩm; Quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can của Cơ quan điều tra, của Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, Lực lượng cảnh sát biển và các cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân đối với tội phạm ít nghiêm trọng trong trường hợp phạm tội quả tang, chứng cứ và lai lịch người phạm tội rõ ràng; Quyết định truy tố của Viện kiểm sát…

>>> Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài: 1900.6568

• Về mặt trình tự, thủ tục:

Quyết định tư pháp được xây dựng và ban hành theo trình tự thủ tục thủ tục, nó là kết quả của quá trình giải quyết các vụ án hình sự, dân sự, hành chính dưới các hình thức chủ yếu là bản án, quyết định của Tòa án, quyết định của Viện kiểm sát, cơ quan điều tra. Các cơ quan có thẩm quyền ra quyêt định phải tuân thủ một cách tuyệt đối các quy định của pháp luật tố tụng. Ví dụ: Trong giai đoạn chuẩn bị xét xử vụ án hình sự, nếu xát thấy vụ án không thuộc các trường hợp ra các quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung, đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án thì thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa phải ra quyết định đưa vụ án ra xét xử trong thời hạn do pháp luật quy định (30 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng; 45 ngày đối với tội phạm nghiêm trọng…) kể từ ngày nhận hồ sơ vụ án. Nội dung quyết định đưa vụ án ra xét xử phải tuân thủ quy định tại Điều 178 Bộ luật tố tụng hình sự 2003…

• Về giá trị pháp lý:

Quyết định tư pháp có hiệu lực mang giá trị pháp lí ổn định. Nó chỉ có thể sửa đổi hoặc hủy bỏ bởi chính cơ quan cấp trên trong hệ thống các cơ quan tư pháp của Nhà nước. Ví dụ: quyết định xét xử vụ án hình sự của Thẩm phán tòa án nhân dân cấp tỉnh chỉ có Chánh án tòa án nhân dân tối cao mới có quyền hủy bỏ hoặc sửa đổi.

• Mục đích của quyết định tư pháp:

Quyết định tư pháp nhằm giải quyết các công việc phát sinh trong hoạt động tư pháp.

Như vậy, để xác định một quyết định có phải là quyết định tư pháp và quyết định đó có hợp pháp hay không cần phải xác định một cách tổng hợp các vấn đề về: chủ thể ra quyết định, hình thức, thủ tục ra quyết định đó đã đảm bảo hay chưa? Giá trị pháp lí của nó cũng như việc ra quyết định đó là nhằm mục đích gì.