Lập di chúc nhà đất cho con là cách nhiều người lựa chọn nhằm chủ động định đoạt tài sản, bảo đảm quyền lợi cho con cái và hạn chế tranh chấp sau khi qua đời. Tuy nhiên, trong quá trình sử dụng và quản lý tài sản, hoàn cảnh gia đình, nhu cầu cá nhân hoặc mối quan hệ giữa các thành viên có sự thay đổi khiến nhiều người đặt ra câu hỏi: Đã lập di chúc nhà đất cho con thì có thay đổi được không?
Mục lục bài viết
1. Đã di chúc để lại nhà đất cho con rồi có thay đổi được không?
Trên thực tế, rất nhiều bố mẹ không thực hiện tặng cho luôn tài sản của mình cho con mà thường lập di chúc. Mà theo quy định của pháp luật, di chúc sẽ chỉ có hiệu lực tại thời điểm mở thừa kế – tức là khi cha mẹ chết con mới được sở hữu, quản lý, định đoạt phần tài sản cha mẹ để lại (Điều 611 Bộ luật Dân sự 2015).
Tuy nhiên, không ít trường hợp mặc dù đã lập di chúc nhưng sau đó người lập di chúc lại muốn bổ sung thêm tài sản để lại cho con, muốn bổ sung thêm người hưởng di chúc, truất quyền hưởng di chúc của một trong số những người con… Vậy câu hỏi: ”Đã lập di chúc nhà đất cho con thì có thay đổi được không?” được nhiều người quan tâm.
Khoản 1 Điều 640 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc như sau:
- Người lập di chúc có thể sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc đã lập vào bất cứ lúc nào;
- Trường hợp người lập di chúc bổ sung di chúc thì di chúc đã lập và phần bổ sung có hiệu lực pháp luật như nhau; nếu một phần của di chúc đã lập và phần bổ sung mâu thuẫn nhau thì chỉ phần bổ sung có hiệu lực pháp luật;
- Trường hợp người lập di chúc thay thế di chúc bằng di chúc mới thì di chúc trước bị hủy bỏ.
Như vậy: Sau khi lập di chúc, cha mẹ hoàn toàn CÓ quyền thay đổi di chúc khác hoặc sửa đổi di chúc đã lập vào bất cứ lúc nào.
Hay nói cách khác thì mặc dù đã lập di chúc để lại nhà đất cho con rồi thì vẫn có quyền ĐƯỢC thay đổi nội dung di chúc được; thậm chí cha mẹ có thể lập nhiều di chúc và bản di chúc cuối cùng sẽ là bản di chúc có hiệu lực theo quy định của pháp luật.
2. Khi thay đổi di chúc nhà đất cho con, nên sửa đổi di chúc hay lập di chúc mới?
Pháp luật cho phép người lập di chúc toàn quyền thay đổi ý chí định đoạt tài sản; bao gồm việc sửa đổi, bổ sung hoặc lập di chúc mới.
Theo khoản 5 Điều 643 Bộ luật Dân sự năm 2015, trong trường hợp một người để lại nhiều bản di chúc đối với cùng một tài sản thì chỉ bản di chúc được lập sau cùng mới có hiệu lực pháp luật. Quy định này nhằm bảo đảm tôn trọng ý chí cuối cùng của người để lại di sản.
Sự khác biệt giữa việc sửa đổi di chúc và lập di chúc mới chủ yếu nằm ở thủ tục thực hiện và hậu quả pháp lý:
Thứ nhất: Trường hợp lập di chúc mới. Khi cha mẹ lập một bản di chúc mới để định đoạt nhà đất cho con thì toàn bộ di chúc cũ liên quan đến tài sản đó sẽ không còn hiệu lực và đương nhiên bị hủy bỏ, kể từ thời điểm di chúc mới được xác lập hợp pháp.
Thứ hai: Trường hợp sửa đổi di chúc. Việc sửa đổi chỉ làm thay đổi một phần nội dung di chúc đã lập trước đó và phần còn lại vẫn giữ nguyên hiệu lực. Việc sửa đổi di chúc có thể được thực hiện theo một trong hai hình thức sau:
- Công chứng việc sửa đổi di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng nếu di chúc ban đầu được lập tại Phòng công chứng hoặc Văn phòng công chứng;
- Ký xác nhận bên cạnh nội dung sửa đổi đối với di chúc không được công chứng hoặc chứng thực, theo đó người lập di chúc hoặc người làm chứng phải ký tên ngay tại phần nội dung bị sửa đổi để bảo đảm tính xác thực và giá trị pháp lý.
Việc lựa chọn sửa đổi di chúc hay lập di chúc mới cần được cân nhắc kỹ lưỡng nhằm bảo đảm di chúc phản ánh đúng ý chí của người lập và hạn chế tối đa rủi ro tranh chấp thừa kế có thể phát sinh sau này.
3. Thủ tục thay đổi di chúc nhà đất cho con:
Dù lựa chọn công chứng di chúc mới hay công chứng việc sửa đổi, bổ sung di chúc đã lập, người lập di chúc đều phải thực hiện thủ tục tại tổ chức hành nghề công chứng theo trình tự và thủ tục nhất định. Cụ thể:
3.1. Hồ sơ cần chuẩn bị:
Người yêu cầu công chứng cần chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ sau:
- Dự thảo di chúc mới hoặc bản di chúc đã được lập trước đó (đối với trường hợp sửa đổi, bổ sung di chúc);
- Phiếu yêu cầu công chứng, trong đó nêu rõ nội dung yêu cầu là lập di chúc mới hay sửa đổi, bổ sung di chúc đã lập;
- Giấy tờ tùy thân của người lập hoặc sửa đổi di chúc và người được hưởng thừa kế theo di chúc (nếu có), như: chứng minh nhân dân hoặc giấy tờ cư trú hợp pháp khác;
- Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu và quyền sử dụng đối với tài sản để lại thừa kế chỉ bắt buộc trong trường hợp lập di chúc mới hoặc sửa đổi, bổ sung nội dung liên quan trực tiếp đến tài sản được định đoạt trong di chúc.
3.2. Cơ quan thực hiện:
Việc công chứng di chúc được thực hiện tại tổ chức hành nghề công chứng, bao gồm Phòng công chứng hoặc Văn phòng công chứng.
- Đối với lập di chúc mới, người lập di chúc có thể lựa chọn bất kỳ tổ chức hành nghề công chứng nào phù hợp;
- Riêng trường hợp sửa đổi, bổ sung di chúc đã được công chứng, việc công chứng sửa đổi phải được thực hiện tại chính Tổ chức hành nghề công chứng đã công chứng di chúc trước đó nhằm bảo đảm tính thống nhất và an toàn pháp lý.
Thông thường, việc công chứng di chúc mới hoặc sửa đổi di chúc được giải quyết ngay trong ngày nếu hồ sơ đầy đủ và nội dung không phức tạp. Hoặc thời hạn giải quyết có thể kéo dài từ 02 đến 10 ngày làm việc, tùy thuộc vào mức độ phức tạp của nội dung cần công chứng.
3.3. Phí, lệ phí phải nộp:
Theo quy định tại khoản 3 Điều 4 Thông tư số 257/2016/TT-BTC:
- Phí công chứng di chúc là 50.000 đồng;
- Phí công chứng sửa đổi, bổ sung di chúc là 40.000 đồng.
Các mức phí này chưa bao gồm thù lao công chứng và chi phí khác (nếu có) theo thỏa thuận và quy định của pháp luật.
4. Những lưu ý quan trọng khi thay đổi di chúc nhà đất cho con:
Việc thay đổi di chúc nhà đất cho con là quyền hợp pháp của người lập di chúc. Tuy nhiên để di chúc sau khi sửa đổi hoặc lập mới có hiệu lực pháp luật và hạn chế tối đa tranh chấp, người lập di chúc cần đặc biệt lưu ý các vấn đề sau:
4.1. Đảm bảo năng lực hành vi dân sự và sự minh mẫn của người lập di chúc:
Người lập di chúc phải có đầy đủ năng lực hành vi dân sự tại thời điểm lập, sửa đổi hoặc hủy bỏ di chúc. Đồng thời, việc thay đổi di chúc phải được thực hiện trong trạng thái tinh thần minh mẫn, sáng suốt, hoàn toàn tự nguyện, không bị lừa dối, đe dọa hay cưỡng ép.
Trong thực tế, nhiều di chúc bị tuyên vô hiệu do không chứng minh được tình trạng minh mẫn của người lập di chúc, đặc biệt khi người lập đã cao tuổi hoặc đang mắc bệnh. Vì vậy, việc công chứng di chúc hoặc có người làm chứng hợp pháp là yếu tố quan trọng để bảo đảm giá trị pháp lý.
4.2. Lưu ý đối với tài sản chung của vợ chồng:
Nhà đất thường là tài sản chung của vợ chồng. Theo quy định của pháp luật, mỗi người chỉ có quyền định đoạt đối với phần tài sản thuộc quyền sở hữu của mình trong khối tài sản chung (Điều 33 và Điều 43 Luật Hôn nhân gia đình 2014). Do đó khi một bên vợ hoặc chồng thay đổi di chúc liên quan đến nhà đất là tài sản chung, cần lưu ý:
- Không được định đoạt vượt quá phần quyền sở hữu của mình;
- Phần di chúc định đoạt vượt quá quyền sở hữu hợp pháp sẽ bị vô hiệu một phần;
- Trường hợp cả hai vợ chồng cùng lập di chúc chung thì việc sửa đổi hoặc hủy bỏ phải tuân theo quy định riêng của pháp luật.
Việc xác định rõ nguồn gốc và chế độ pháp lý của nhà đất là điều kiện tiên quyết trước khi thay đổi di chúc.
4.3. Tôn trọng quyền của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc:
Dù người lập di chúc có quyền tự do định đoạt tài sản, nhưng pháp luật vẫn bảo vệ quyền lợi của một số đối tượng thừa kế bắt buộc như: vợ, chồng, cha, mẹ, con chưa thành niên hoặc con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động (Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015). Khi thay đổi di chúc nhà đất cho con, người lập di chúc cần:
- Xác định rõ có hay không các người thừa kế bắt buộc;
- Bảo đảm phần di sản bắt buộc theo quy định;
- Tránh việc di chúc bị yêu cầu chia lại do xâm phạm quyền thừa kế bắt buộc.
4.4. Hình thức thay đổi di chúc phải đúng quy định pháp luật:
Việc thay đổi di chúc chỉ có giá trị pháp lý khi tuân thủ đúng hình thức theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm:
- Sửa đổi, bổ sung di chúc phải được thể hiện rõ ràng, không tẩy xóa và không gây nhầm lẫn;
- Trường hợp di chúc có công chứng thì việc sửa đổi phải được công chứng tại Tổ chức hành nghề công chứng;
- Trường hợp lập di chúc mới thì cần ghi rõ ý chí thay thế di chúc cũ để tránh tranh chấp về hiệu lực.
Hình thức không đúng quy định cũng là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến di chúc bị tuyên không có hiệu lực pháp luật.
THAM KHẢO THÊM:

Tư vấn pháp luật qua Zalo


