Trong quá trình chuẩn bị kế hoạch phân chia tài sản, nhiều người quan tâm đến việc lập di chúc để đảm bảo ý chí của mình được thực hiện sau khi qua đời. Tuy nhiên, bên cạnh các vấn đề về nội dung và hình thức của di chúc, nhiều người thắc mắc rằng: Làm di chúc tốn bao nhiêu tiền? Mức phí lập di chúc được quy định như thế nào?
Mục lục bài viết
1. Làm di chúc tốn có mất tiền không?
Điều 627 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: Di chúc phải được lập thành văn bản; nếu không thể lập được di chúc bằng văn bản thì có thể di chúc miệng.
Và Điều 628 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về di chúc bằng văn bản. Theo đó, di chúc bằng văn bản bao gồm:
- Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng;
- Di chúc bằng văn bản có người làm chứng;
- Di chúc bằng văn bản có công chứng;
- Di chúc bằng văn bản có chứng thực.
Theo đó, có hai hình thức lập di chúc là di chúc bằng văn bản và di chúc miệng. Cụ thể như sau:
- Đối với di chúc bằng văn bản thì có người làm chứng, không có người làm chứng, có công chứng và có chứng thực. Trong đó, di chúc có người làm chứng và di chúc không có người làm chứng thì thường người lập di chúc tự lập di chúc, tự lưu giữ và không cần xin xác nhận của bất kỳ một tổ chức, cá nhân nào. Vậy nên, đối với các trường hợp này, lập di chúc sẽ không mất phí;
- Đối với di chúc có công chứng và di chúc có chứng thực thì người lập di chúc phải đến tổ chức hành nghề công chứng hoặc Uỷ ban nhân dân cấp xã và yêu cầu những tổ chức này xác nhận sự hợp pháp của di chúc.
Như vậy: Lập di chúc bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực và lập di chúc miệng sẽ phải nộp phí công chứng hoặc chứng thực. Còn lập di chúc bằng văn bản có người làm chứng và không có người làm chứng thì không mất phí.
Ví dụ: Ông Nguyễn Văn M, 67 tuổi. Trong suốt thời gian khi còn trẻ, ông đã làm việc rất chăm chỉ nên khi già, ông tích góp được khối lượng tài sản vô cùng lớn, bao gồm: Ba miếng đất tại quận 1 Thành phố Hồ Chí Minh, 2 căn hộ tại Hà Nội và 3 hecta đất trồng cao su tại Đắk Lắk. Cuối năm 2021, ông M phát hiện mình bị bệnh hiểm nghèo. Để tránh trường hợp con cái tranh giành tài sản sau khi mình chết, ông M đã ra văn phòng công chứng. Tại đây, ông soạn một bản di chúc với sự công chứng của công chứng viên và bản di chúc đó được công chứng tại đây. Như vậy, với loại di chúc này của ông M, việc phải ra văn phòng công chứng để công chứng là việc làm bắt buộc.
2. Mức phí để lập di chúc là bao nhiêu?
Thực tế, đối với di chúc miệng hay di chúc có người làm chứng, rủi ro xảy ra trên thực tế rất cao. Rất nhiều trường hợp làm loại hình di chúc này, sau khi người để lại di sản chết, tranh chấp xảy ra rất nhiều. Vậy nên hiện nay, để đảm bảo tính hợp pháp và tính pháp lý cao, đa số người lập di chúc lựa chọn công chứng di chúc hoặc chứng thực. Căn cứ Luật Công chứng năm 2024, người lập di chúc sẽ bị mất những khoản tiền nhất định sau đây:
2.1. Di chúc công chứng:
a. Phí công chứng:
Điều 35 Luật Công chứng 2024 quy định về quyền của tổ chức hành nghề công chứng:
- Ký hợp đồng làm việc, hợp đồng lao động với công chứng viên quy định tại điểm a và điểm c khoản 1 Điều 37 của Luật Công chứng 2024 và người lao động khác làm việc cho tổ chức mình;
- Thu phí công chứng, phí, giá dịch vụ theo yêu cầu liên quan đến việc công chứng, chi phí khác theo quy định của Luật Công chứng 2024 và luật khác có liên quan;
- Cung cấp dịch vụ công chứng ngoài ngày, giờ làm việc của cơ quan hành chính nhà nước để đáp ứng nhu cầu công chứng của cá nhân, tổ chức;
- Được khai thác, sử dụng thông tin từ cơ sở dữ liệu công chứng, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu có liên quan theo quy định của pháp luật để phục vụ hoạt động công chứng.
- Quyền khác theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.
Và Điều 70 Luật Công chứng 2024 quy định:
- Phí công chứng bao gồm phí công chứng giao dịch, phí nhận lưu giữ di chúc, phí cấp bản sao văn bản công chứng;
- Người yêu cầu công chứng giao dịch, gửi giữ di chúc, cấp bản sao văn bản công chứng phải nộp phí công chứng;
- Mức thu, chế độ thu, nộp, sử dụng và quản lý phí công chứng được thực hiện theo quy định của pháp luật về phí, lệ phí.
Trong đó, mức phí liên quan đến công chứng di chúc được nêu tại Điều 3 Thông tư 257/2016/TT-BTC như sau:
- Phí công chứng di chúc: 50.000 đồng/di chúc;
- Phí lưu giữ di chúc: 100.000 đồng/di chúc;
- Phí công bố di chúc: Hiện không có quy định cụ thể về phí công bố di chúc.
Như vậy, với việc công chứng di chúc thì người lập di chúc sẽ phải trả những khoản tiền như trên cho việc công chứng di chúc của mình.
b. Thù lao công chứng:
Theo quy định của Luật Công chứng 2024, thù lao công chứng hiện nay không được pháp luật quy định theo một mức cố định mà được xác định trên cơ sở thỏa thuận giữa người yêu cầu công chứng và tổ chức hành nghề công chứng. Điều này đồng nghĩa với việc các bên có quyền thương lượng mức thù lao phù hợp với tính chất, mức độ phức tạp của công việc cũng như dịch vụ được cung cấp. Tuy nhiên, việc thỏa thuận phải tuân thủ giới hạn pháp lý, theo đó mức thù lao không được vượt quá mức trần do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành theo quy định hiện hành.
Ví dụ: Bà Phạm Thị G 80 tuổi. Bà muốn làm di chúc để lại tài sản cho con cháu. 80 tuổi song trí tuệ của bà hoàn toàn tỉnh táo, minh mẫn. Bà G chỉ bị liệt chân, khó khăn trong việc di chuyển. Vậy nên, để làm di chúc và thực hiện công chứng di chúc, bà G đã mời công chứng viên tại văn phòng công chứng tại địa phương vào nhà mình. Tại đây, trước sự chứng kiến của công chứng viên, bà Phạm Thị G đã làm di chúc. Theo đó, bà để lại đất và căn nhà nơi bà đang sống cho con trai cả là anh Nguyễn Văn B, một miếng đất tại thành phố Hồ Chí Minh cho con gái thứ là chị Nguyễn Thị K. Sau khi bà G làm di chúc xong, công chứng viên đã tiến hành chứng thực nội dung của bản di chúc đó. Bản di chúc có hiệu lực. Theo thỏa thuận ban đầu, bà G trả thù lao công chứng ngoài trụ sở cho văn phòng công chứng số tiền là 15.000.000 đồng (15 triệu đồng).
Lưu ý: Thành phố Hồ Chí Minh có quy định mức trần công chứng ngoài trụ sở tại Quyết định số 08/2016/QĐ-UBND của UBND TP Hồ Chí Minh như sau: Cách trụ sở tổ chức hành nghề công chứng dưới 05 km thì mức trần là 500.000 đồng/lần; từ 05 km trở lên thì thù lao công chứng ngoài trụ sở là 500.000 đồng + 30.000 đồng/km vượt quá km thứ năm nhưng tối đa là 1,2 triệu đồng/lần. Ngoài phạm vi Thành phố: Đi về trong buổi thì mức thù lao là 1,5 triệu đồng/lần; đi và về trong ngày làm việc thì mức trần thù lao là 02 triệu đồng/lần và nếu đi, về không trong ngày làm việc thì mức trần thù lao này là 2,5 triệu đồng/lần.
2.2. Di chúc chứng thực:
Bên cạnh hình thức công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng, người dân cũng có thể lựa chọn chứng thực di chúc tại Ủy ban nhân dân cấp xã, phường, thị trấn. Đây là phương án được nhiều người áp dụng bởi thủ tục đơn giản, chi phí thấp và phù hợp với các trường hợp tài sản không quá phức tạp. Tuy nhiên, để đảm bảo di chúc có giá trị pháp lý và tránh tranh chấp về sau, người lập di chúc cần hiểu rõ các quy định liên quan đến hình thức chứng thực và mức lệ phí áp dụng.
Theo quy định của pháp luật về chứng thực, Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền chứng thực chữ ký và chứng thực hợp đồng, giao dịch trong đó có việc chứng thực di chúc. Người lập di chúc có thể yêu cầu chứng thực tại Ủy ban nhân dân xã/phường khi:
- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt và tự nguyện lập di chúc;
- Nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội;
- Người lập di chúc trực tiếp ký hoặc điểm chỉ trước người thực hiện chứng thực.
Việc chứng thực di chúc giúp xác nhận chữ ký của người lập di chúc và đảm bảo rằng việc lập di chúc được thực hiện một cách tự nguyện, góp phần tăng tính an toàn pháp lý so với việc chỉ lập di chúc viết tay thông thường.
Lệ phí chứng thực di chúc tại Ủy ban nhân dân cấp xã được thực hiện theo quy định về phí và lệ phí chứng thực do Bộ Tài chính ban hành. Thông thường, mức lệ phí chứng thực tương đối thấp so với phí công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng và chỉ ở mức vài chục nghìn đồng cho mỗi trường hợp chứng thực chữ ký hoặc giao dịch.
Tuy nhiên, mức lệ phí cụ thể có thể được Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành chi tiết trong khung quy định chung. Do đó người dân nên tham khảo biểu phí áp dụng tại địa phương nơi thực hiện chứng thực để biết chính xác chi phí phải nộp.
3. Những lưu ý quan trọng về chi phí khi lập di chúc:
Chi phí lập di chúc trên thực tế không chỉ bao gồm lệ phí công chứng hoặc chứng thực mà còn có thể phát sinh nhiều khoản khác tùy thuộc vào hình thức lập di chúc, giá trị tài sản và mức độ phức tạp của nội dung. Việc hiểu rõ các khoản phí và những yếu tố liên quan sẽ giúp người lập di chúc chủ động chuẩn bị tài chính, đồng thời tránh các rủi ro pháp lý hoặc phát sinh chi phí không cần thiết.
3.1. Phân biệt các khoản phí bắt buộc và khoản phí thỏa thuận:
Một trong những nhầm lẫn phổ biến là người dân thường cho rằng chi phí lập di chúc chỉ bao gồm một khoản phí duy nhất. Trên thực tế, chi phí có thể bao gồm nhiều loại khác nhau:
- Phí công chứng hoặc lệ phí chứng thực: Đây là khoản phí bắt buộc nếu người lập di chúc lựa chọn hình thức công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc chứng thực tại Ủy ban nhân dân cấp xã. Mức phí này được quy định theo khung pháp luật hiện hành;
- Thù lao công chứng: Là khoản chi trả cho dịch vụ soạn thảo, đánh máy, tư vấn hoặc các công việc liên quan khác. Khoản này do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt mức trần do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành;
- Chi phí ngoài trụ sở: Trong trường hợp công chứng viên đến tận nhà, bệnh viện hoặc địa điểm khác để lập di chúc… thì người yêu cầu có thể phải thanh toán thêm chi phí đi lại hoặc dịch vụ phát sinh.
Việc phân biệt rõ các khoản phí này giúp người lập di chúc tránh hiểu nhầm và chủ động trao đổi với đơn vị thực hiện trước khi tiến hành.
3.2. Những yếu tố ảnh hưởng đến chi phí lập di chúc:
Chi phí lập di chúc có thể thay đổi tùy thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm:
- Giá trị và số lượng tài sản: Di chúc liên quan đến nhiều loại tài sản hoặc tài sản có giá trị lớn (đặc biệt là nhà đất) thường cần kiểm tra hồ sơ pháp lý kỹ hơn, dẫn đến chi phí tư vấn hoặc công chứng có thể cao hơn;
- Mức độ phức tạp của nội dung di chúc: Di chúc có nhiều người thừa kế, nhiều điều kiện ràng buộc hoặc liên quan đến tài sản chung, tài sản ở nhiều địa phương khác nhau sẽ đòi hỏi thời gian soạn thảo và tư vấn nhiều hơn;
- Yêu cầu dịch vụ đặc biệt: Như lập di chúc song ngữ, lập di chúc có yếu tố nước ngoài hoặc yêu cầu lập ngoài trụ sở công chứng.
3.3. Hạn chế tối đa các chi phí khi lập chúc:
Để giảm thiểu chi phí mà vẫn đảm bảo di chúc có hiệu lực pháp luật, người lập di chúc có thể cân nhắc một số giải pháp sau:
- Chuẩn bị đầy đủ giấy tờ trước khi đến công chứng hoặc chứng thực để tránh phải đi lại nhiều lần;
- Xác định rõ nội dung phân chia tài sản trước khi lập di chúc nhằm giảm thời gian tư vấn và chỉnh sửa;
- Lựa chọn hình thức chứng thực tại Ủy ban nhân dân cấp xã đối với trường hợp di chúc đơn giản nếu muốn tiết kiệm chi phí;
- Tham khảo biểu phí công chứng tại địa phương để có sự so sánh trước khi lựa chọn tổ chức thực hiện.
Việc cân nhắc kỹ giữa chi phí và mức độ bảo đảm pháp lý là yếu tố quan trọng giúp người lập di chúc đưa ra quyết định phù hợp, từ đó tránh phát sinh tranh chấp hoặc phải sửa đổi di chúc nhiều lần trong tương lai.
THAM KHẢO THÊM:

Tư vấn pháp luật qua Zalo


