Di chúc hợp pháp phải đáp ứng các điều kiện về hình thức và nội dung theo quy định tại Bộ Luật Dân sự năm 2015. Tuy nhiên, nhiều trường hợp do không nắm rõ quy định pháp luật dẫn đến việc ghi các thông tin trong di chúc không rõ ràng. Vậy: Di chúc không ghi rõ thông tin thì có hợp pháp hay không?
Mục lục bài viết
1. Di chúc không ghi rõ thông tin thì có hợp pháp không?
Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về di chúc hợp pháp như sau:
(1) Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:
- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;
- Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.
(2) Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.
(3) Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.
(4) Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.
(5) Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.
Như vậy: Di chúc không ghi rõ thông tin nếu đáp ứng được các điều kiện tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 nêu trên thì vẫn được xác định là HỢP PHÁP.
Tuy nhiên, việc lập di chúc không ghi rõ thông tin (thông tin người hưởng di sản, thông tin di sản để lại…) sẽ gây khó khăn cho các đồng thừa kế thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế sau này.
2. Nội dung di chúc không rõ ràng thì phải giải quyết thế nào?
Căn cứ Điều 648 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về việc giải thích nội dung di chúc như sau:
- Trường hợp nội dung di chúc không rõ ràng dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau thì những người thừa kế theo di chúc phải cùng nhau giải thích nội dung di chúc dựa trên ý nguyện đích thực trước đây của người chết, có xem xét đến mối quan hệ của người chết với người thừa kế theo di chúc;
- Khi những người này không nhất trí về cách hiểu nội dung di chúc thì có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết. Trường hợp có một phần nội dung di chúc không giải thích được nhưng không ảnh hưởng đến các phần còn lại của di chúc thì chỉ phần không giải thích được không có hiệu lực.
Như vậy: Trong trường hợp nội dung di chúc không rõ ràng và có thể dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau, những người thừa kế theo di chúc có trách nhiệm cùng nhau giải thích nội dung di chúc trên cơ sở tôn trọng và làm rõ ý chí, nguyện vọng đích thực của người đã lập di chúc; đồng thời xem xét mối quan hệ thực tế giữa người chết và từng người thừa kế.
Trường hợp các người thừa kế không đạt được sự thống nhất về cách hiểu nội dung di chúc thì mỗi bên đều có quyền yêu cầu Tòa án có thẩm quyền xem xét và giải quyết theo quy định của pháp luật nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.
Đối với trường hợp một phần nội dung của di chúc không thể giải thích được nhưng phần nội dung này không ảnh hưởng đến các phần còn lại của di chúc thì chỉ phần nội dung không thể giải thích được đó bị coi là không có hiệu lực, còn các phần di chúc khác vẫn giữ nguyên giá trị pháp lý và được thực hiện theo quy định.
3. Phân chia di sản như thế nào nếu di chúc không xác định rõ phần của từng người thừa kế?
Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về quyền thừa kế như sau:
- Cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo pháp luật; hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật;
- Người thừa kế không là cá nhân có quyền hưởng di sản theo di chúc.
Và Điều 659 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về việc phân chia di sản theo di chúc như sau:
- Việc phân chia di sản được thực hiện theo ý chí của người để lại di chúc; nếu di chúc không xác định rõ phần của từng người thừa kế thì di sản được chia đều cho những người được chỉ định trong di chúc, trừ trường hợp có thỏa thuận khác;
- Trường hợp di chúc xác định phân chia di sản theo hiện vật thì người thừa kế được nhận hiện vật kèm theo hoa lợi, lợi tức thu được từ hiện vật đó hoặc phải chịu phần giá trị của hiện vật bị giảm sút tính đến thời điểm phân chia di sản; nếu hiện vật bị tiêu hủy do lỗi của người khác thì người thừa kế có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại;
- Trường hợp di chúc chỉ xác định phân chia di sản theo tỷ lệ đối với tổng giá trị khối di sản thì tỷ lệ này được tính trên giá trị khối di sản đang còn vào thời điểm phân chia di sản.
Như vậy: Trong trường hợp người chết có để lại di chúc nhưng không xác định cụ thể phần di sản mà từng người thừa kế được hưởng thì di sản sẽ được chia đều cho tất cả những người được chỉ định trong di chúc, ngoài trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác phù hợp với pháp luật.
4. Câu hỏi thường gặp về di chúc không rõ thông tin:
4.1. Di chúc viết tay nhưng thiếu thông tin có hiệu lực không?
Di chúc viết tay vẫn có thể hợp pháp nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện về hiệu lực theo Bộ luật Dân sự. Tuy nhiên, trong trường hợp di chúc viết tay thiếu một số thông tin quan trọng, giá trị pháp lý của di chúc sẽ được xem xét cụ thể như sau:
- Nếu thiếu thông tin không làm ảnh hưởng đến việc xác định người lập di chúc, người thừa kế hoặc tài sản, di chúc vẫn có thể được công nhận.
- Nếu thiếu thông tin cơ bản như: không xác định được người hưởng di sản, không xác định được tài sản để lại, hoặc không thể hiện rõ ý chí của người lập di chúc, thì di chúc có nguy cơ bị tuyên vô hiệu.
Ngoài ra, di chúc viết tay phải do chính người lập di chúc tự viết và ký tên, người lập di chúc phải minh mẫn và tự nguyện tại thời điểm lập. Nếu không chứng minh được các yếu tố này, di chúc rất dễ phát sinh tranh chấp. Vì thế đối với di chúc viết tay, người lập nên ghi rõ đầy đủ thông tin cá nhân, tài sản và người thừa kế để đảm bảo hiệu lực pháp luật.
4.2. Di chúc ghi sai thông tin người thừa kế xử lý thế nào?
Trường hợp di chúc ghi sai hoặc không đầy đủ thông tin về người thừa kế (ví dụ: sai tên, thiếu số CMND/CCCD, nhầm quan hệ…), việc xử lý sẽ phụ thuộc vào mức độ sai sót:
- Sai sót nhỏ nhưng vẫn xác định được rõ người thừa kế (như sai chính tả tên, thiếu năm sinh…): Di chúc vẫn có thể được công nhận, các bên liên quan có thể thống nhất hoặc yêu cầu Tòa án giải thích di chúc;
- Sai sót nghiêm trọng dẫn đến không xác định được người được hưởng di sản hoặc có nhiều người trùng khớp thông tin: Phần di chúc liên quan đến người thừa kế đó có thể bị vô hiệu.
Trong trường hợp phần di chúc bị vô hiệu thì phần di sản liên quan sẽ được chia theo pháp luật, căn cứ vào các hàng thừa kế theo quy định (Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015).
Lưu ý: Để tránh tranh chấp, người lập di chúc nên ghi đầy đủ họ tên, năm sinh, số CCCD/CMND và quan hệ của người thừa kế.
4.3. Có thể sửa đổi, bổ sung di chúc nếu không ghi rõ thông tin không?
Có thể sửa đổi, bổ sung di chúc nếu không ghi rõ thông tin không. Căn cứ theo quy định tại Điều 640 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về vấn đề sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc:
- Người lập di chúc có thể sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc đã lập vào bất cứ lúc nào;
- Trường hợp người lập di chúc bổ sung di chúc thì di chúc đã lập và phần bổ sung có hiệu lực pháp luật như nhau; nếu một phần của di chúc đã lập và phần bổ sung mâu thuẫn nhau thì chỉ phần bổ sung có hiệu lực pháp luật;
- Trường hợp người lập di chúc thay thế di chúc bằng di chúc mới thì di chúc trước bị hủy bỏ.
Pháp luật cho phép người lập di chúc sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc bất cứ lúc nào, miễn là tại thời điểm đó người lập di chúc có đầy đủ năng lực hành vi dân sự và hoàn toàn tự nguyện. Trong quá trình sửa đổi, bổ sung di chúc cần lưu ý:
- Nếu có nhiều bản di chúc thì bản di chúc được lập sau cùng và hợp pháp sẽ có hiệu lực (Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015);
- Việc sửa đổi, bổ sung di chúc nên được lập thành văn bản riêng và ghi rõ nội dung thay đổi;
- Trường hợp di chúc đã được công chứng/chứng thực, việc sửa đổi hoặc hủy bỏ cũng nên thực hiện tại cơ quan công chứng để đảm bảo giá trị pháp lý.
Lời khuyên: Khi phát hiện di chúc thiếu thông tin hoặc có sai sót thì người lập di chúc nên chủ động lập lại di chúc mới thay vì để phát sinh tranh chấp sau này.
THAM KHẢO THÊM:

Tư vấn pháp luật qua Zalo


