Tin nhắn Zalo có làm căn cứ kiện đòi nợ được không?

1. Tin nhắn Zalo có làm căn cứ kiện đòi nợ được không?

Tin nhắn trao đổi qua Zalo, Facebook hoặc các nền tảng điện tử khác có thể được sử dụng làm chứng cứ trong vụ án dân sự, trong đó có tranh chấp về nghĩa vụ trả nợ. Tuy nhiên, việc tin nhắn có được Tòa án chấp nhận và đánh giá đến mức nào còn phụ thuộc vào tính xác thực, tính toàn vẹn và khả năng xác định được người đã tạo lập, gửi hoặc nhận dữ liệu đó.

Thứ nhất, về nguồn của chứng cứ:

Theo Điều 94 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015: Chứng cứ trong vụ án dân sự có thể được xác định từ nhiều nguồn. Chứng cứ được thu thập từ các nguồn sau đây:

• Tài liệu đọc được, nghe được, nhìn được, dữ liệu điện tử;
• Vật chứng;
• Lời khai của đương sự;
• Lời khai của người làm chứng;
• Kết luận giám định;
• Biên bản ghi kết quả thẩm định tại chỗ;
• Kết quả định giá tài sản, thẩm định giá tài sản;
• Văn bản ghi nhận sự kiện, hành vi pháp lý do người có chức năng lập;
• Văn bản công chứng, chứng thực;
• Các nguồn khác mà pháp luật có quy định.

Như vậy, về nguyên tắc, tin nhắn Zalo có thể là một nguồn chứng cứ trong vụ án dân sự. Trong các tranh chấp vay, mượn tiền, nội dung trao đổi qua Zalo có thể giúp chứng minh nhiều tình tiết quan trọng như:

• Hai bên có thỏa thuận vay, mượn tiền;
• Số tiền đã vay hoặc còn phải thanh toán;
• Thời điểm vay và thời hạn trả nợ;
• Việc bên vay xác nhận khoản nợ;
• Việc bên vay xin gia hạn, hứa trả hoặc xác nhận chưa thanh toán;
• Việc hai bên thỏa thuận phương thức, thời điểm trả nợ;
• Các tình tiết khác liên quan đến quá trình thực hiện nghĩa vụ trả nợ.

Thứ hai, về chứng cứ là dữ liệu điện tử:

• Theo Điều 95 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, dữ liệu điện tử được xác định là một trong những nguồn chứng cứ: Thông điệp dữ liệu điện tử được thể hiện dưới hình thức trao đổi dữ liệu điện tử, chứng từ điện tử, thư điện tử, điện tín, điện báo, fax và các hình thức tương tự khác theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử.
• Khi đánh giá chứng cứ là dữ liệu điện tử, Tòa án có thể xem xét các yếu tố như cách thức khởi tạo, lưu trữ, truyền gửi dữ liệu; tính toàn vẹn của dữ liệu; khả năng xác định người khởi tạo và các yếu tố phù hợp khác.
• Điều này có ý nghĩa đặc biệt đối với tin nhắn Zalo. Không phải cứ cung cấp một vài ảnh chụp màn hình cuộc trò chuyện là đương nhiên chứng minh được toàn bộ nội dung tranh chấp. Tòa án còn có thể xem xét tin nhắn đó có thực sự tồn tại hay không, có bị chỉnh sửa hay cắt ghép hay không, tài khoản có thuộc về người được cho là đã gửi tin nhắn hay không và nội dung trao đổi có phù hợp với các chứng cứ khác trong vụ án hay không…

Như vậy:

• Tin nhắn Zalo hoàn toàn CÓ THỂ được sử dụng làm căn cứ, tài liệu chứng minh trong vụ án đòi nợ. Tuy nhiên, người khởi kiện không nên chỉ dựa vào ảnh chụp màn hình mà cần bảo quản dữ liệu điện tử một cách đầy đủ, đồng thời kết hợp với các chứng cứ khác như chứng từ chuyển tiền, giấy vay tiền, sao kê ngân hàng, lời khai của người làm chứng và các tài liệu liên quan.
• Nói cách khác, tin nhắn Zalo có thể là chứng cứ quan trọng nhưng việc khoản nợ có được Tòa án chấp nhận và buộc bên vay thanh toán hay không sẽ phụ thuộc vào việc đánh giá tổng thể các chứng cứ và tình tiết của vụ án.
• Vì vậy, nếu đang có khoản nợ được thể hiện chủ yếu qua tin nhắn Zalo, người có quyền nên lưu giữ nguyên trạng dữ liệu, tránh xóa hoặc chỉnh sửa cuộc trò chuyện và thu thập thêm các tài liệu chứng minh việc giao nhận tiền cũng như nghĩa vụ trả nợ trước khi tiến hành khởi kiện.

• Gọi 037.6999996 để được sử dụng dịch vụ Luật sư thu hồi công nợ khó đòi!
• Kết nối Zalo (037.6999996) để được tư vấn quy định về vay tiền và thu hồi nợ!

2. Tin nhắn Zalo phải được thu thập, sử dụng như thế nào để được công nhận là chứng cứ?

• Tin nhắn Zalo, nội dung trao đổi trên mạng xã hội, file ghi âm, ghi hình… có thể trở thành chứng cứ trong quá trình giải quyết vụ án. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa “nguồn chứng cứ” và “chứng cứ” bởi không phải mọi dữ liệu điện tử được cung cấp cho Tòa án đều đương nhiên có giá trị chứng minh.
• Theo khoản 1 Điều 94 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, dữ liệu điện tử, tài liệu nghe được, nhìn được là một trong những nguồn chứng cứ (mục 1). 
• Trong khi đó, Điều 7 Luật Giao dịch điện tử 2023 ghi nhận: Thông điệp dữ liệu được thể hiện dưới hình thức văn bản điện tử, tài liệu điện tử, chứng thư điện tử, chứng từ điện tử, hợp đồng điện tử, thư điện tử, điện tín, điện báo, fax và hình thức trao đổi dữ liệu điện tử khác theo quy định của pháp luật. Thông điệp dữ liệu được tạo ra, phát sinh trong quá trình giao dịch hoặc được chuyển đổi từ văn bản giấy.
• Do đó, về nguyên tắc, nội dung trao đổi qua Zalo, mạng xã hội, file ghi âm, ghi hình… có thể được xem là nguồn để hình thành chứng cứ. Tuy nhiên, việc những dữ liệu này có được Tòa án chấp nhận làm chứng cứ hay không, cũng như giá trị chứng minh đến đâu, phải được xem xét trên cơ sở quy định của pháp luật tố tụng và pháp luật về giao dịch điện tử.
• Theo Điều 8 Luật Giao dịch điện tử 2023: Thông tin trong thông điệp dữ liệu không bị phủ nhận giá trị pháp lý chỉ vì thông tin đó được thể hiện dưới dạng thông điệp dữ liệu.

Và Điều 11 Luật Giao dịch điện tử 2023:

• Thông điệp dữ liệu được dùng làm chứng cứ theo quy định của Luật này và pháp luật về tố tụng;
• Giá trị dùng làm chứng cứ của thông điệp dữ liệu được xác định căn cứ vào độ tin cậy của cách thức khởi tạo, gửi, nhận hoặc lưu trữ thông điệp dữ liệu; cách thức bảo đảm và duy trì tính toàn vẹn của thông điệp dữ liệu; cách thức xác định người khởi tạo, gửi, nhận thông điệp dữ liệu và các yếu tố phù hợp khác. 

Vì vậy, trong trường hợp sử dụng tin nhắn Zalo để chứng minh một khoản vay hoặc nghĩa vụ trả nợ, người có quyền nên lưu giữ cả dữ liệu gốc, toàn bộ lịch sử trao đổi và các thông tin có thể giúp xác định tài khoản, người gửi, người nhận cũng như thời điểm trao đổi.

Điều này đặc biệt quan trọng bởi ảnh chụp màn hình về bản chất có thể bị cắt, ghép hoặc chỉnh sửa. Khi có tranh chấp về tính xác thực, Tòa án có thể cần xem xét thêm các dữ liệu, tài liệu hoặc chứng cứ khác.

Để hạn chế rủi ro khi sử dụng tin nhắn Zalo làm chứng cứ, nên:

• Giữ nguyên cuộc trò chuyện gốc, không tự ý xóa hoặc chỉnh sửa nội dung;
• Lưu giữ đầy đủ lịch sử trao đổi thay vì chỉ giữ những đoạn tin nhắn có lợi cho mình; 
• Lưu lại thông tin tài khoản, số điện thoại, tên và hình ảnh đại diện của người trao đổi nếu có;
• Bảo quản các file gốc như ghi âm, ghi hình, hình ảnh, tài liệu được gửi qua Zalo; 
• Kết hợp tin nhắn với các chứng cứ khác như giấy vay tiền, sao kê ngân hàng, chứng từ chuyển khoản hoặc tài liệu xác nhận khoản nợ;
• Khi cần thiết, thực hiện các thủ tục phù hợp để xác lập, kiểm tra hoặc giám định dữ liệu điện tử theo quy định pháp luật.

Việc bảo quản dữ liệu gốc và bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu có ý nghĩa quan trọng bởi khi xảy ra tranh chấp, vấn đề không chỉ nằm ở việc “tin nhắn nói gì” mà còn ở việc tin nhắn đó có xác thực hay không và có thể xác định được ai là người tạo lập, gửi hoặc nhận hay không.

Kết luận: Giá trị của tin nhắn không chỉ phụ thuộc vào nội dung được thể hiện mà còn phụ thuộc vào nguồn gốc, tính toàn vẹn, khả năng xác định chủ thể và phương thức thu thập, bảo quản, cung cấp dữ liệu. Vì vậy, khi có ý định sử dụng tin nhắn Zalo để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, người dân không nên chỉ lưu lại vài ảnh chụp màn hình mà cần bảo quản dữ liệu gốc, lưu giữ đầy đủ quá trình trao đổi và kết hợp với các chứng cứ liên quan. Đây là cơ sở quan trọng giúp Tòa án có điều kiện đánh giá khách quan và toàn diện giá trị chứng minh của dữ liệu điện tử.

3. Thủ tục khởi kiện đòi nợ khi cho vay qua tin nhắn Zalo:

• Khi khoản vay đã đến hạn thanh toán hoặc mục đích vay đã được thực hiện nhưng người vay vẫn không thực hiện nghĩa vụ trả nợ, người cho vay có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án buộc người vay thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.
• Theo Điều 186 Bộ luật Tố tụng dân sự, cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp khởi kiện vụ án tại Tòa án có thẩm quyền để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
• Đối với trường hợp khoản vay được xác lập, thỏa thuận hoặc xác nhận thông qua tin nhắn Zalo, Facebook hoặc các phương tiện điện tử khác, người cho vay có thể sử dụng những dữ liệu này cùng các tài liệu liên quan để chứng minh quan hệ vay tiền và nghĩa vụ trả nợ.

3.1. Thành phần hồ sơ:

Để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp, người cho vay nên chuẩn bị hồ sơ gồm các tài liệu, chứng cứ liên quan, trong đó có:

• Đơn khởi kiện: Trong đơn cần trình bày rõ quá trình phát sinh khoản vay, số tiền đã cho vay, thời điểm giao tiền, phương thức giao nhận, thời hạn trả nợ và tình trạng thực hiện nghĩa vụ của người vay. Nếu việc vay tiền được thỏa thuận hoặc xác nhận thông qua tin nhắn, cần trình bày rõ việc giao kết thỏa thuận vay được thực hiện qua phương tiện điện tử, đồng thời cung cấp các dữ liệu, tài liệu liên quan.
• Tin nhắn và dữ liệu điện tử liên quan đến khoản vay: Đây có thể là các tin nhắn thể hiện việc thỏa thuận vay tiền, xác nhận đã nhận tiền, xác nhận số tiền còn nợ, cam kết thời hạn trả hoặc trao đổi về việc gia hạn, thanh toán khoản nợ. Người cho vay nên bảo quản dữ liệu gốc, đồng thời có thể cung cấp bản in, bản sao hoặc hình thức lưu trữ phù hợp theo yêu cầu của Tòa án. Trong trường hợp cần thiết, dữ liệu điện tử có thể được xác minh, kiểm tra hoặc giám định theo quy định pháp luật.
• Giấy tờ tùy thân: Bản sao giấy tờ tùy thân của người khởi kiện và các tài liệu xác định thông tin của người bị kiện, nếu có (như Căn cước công dân, hộ chiếu hoặc giấy tờ hợp pháp khác).
• Chứng cứ chứng minh việc giao tiền: Nếu có, nên cung cấp thêm giấy vay tiền, giấy biên nhận, sao kê ngân hàng, chứng từ chuyển khoản hoặc các tài liệu khác thể hiện việc người cho vay đã thực tế giao tiền cho người vay.
• Các tài liệu, chứng cứ khác: Những tài liệu có liên quan đến khoản vay, quá trình yêu cầu thanh toán và việc người vay không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ trả nợ.

Lưu ý: Người cho vay không nên chỉ dựa vào một vài ảnh chụp màn hình tin nhắn. Việc cung cấp càng đầy đủ các chứng cứ liên quan đến cả thỏa thuận vay và việc giao nhận tiền sẽ giúp Tòa án có cơ sở đánh giá toàn diện vụ việc.

3.2. Nộp hồ sơ khởi kiện tại Tòa án nào?

Sau khi chuẩn bị hồ sơ, người cho vay cần xác định đúng Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ án.

Về nguyên tắc, tranh chấp về nghĩa vụ trả nợ được giải quyết tại Tòa án có thẩm quyền theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, trong đó thẩm quyền theo lãnh thổ thường được xác định theo nơi cư trú hoặc nơi làm việc của bị đơn, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác hoặc các bên có thỏa thuận hợp pháp về lựa chọn Tòa án (Điều 35 và Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015).

Hồ sơ khởi kiện có thể được gửi bằng các phương thức theo quy định:

• Nộp trực tiếp tại Tòa án có thẩm quyền;
• Gửi hồ sơ qua dịch vụ bưu chính;
• Gửi trực tuyến thông qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án, nếu Tòa án đáp ứng điều kiện tiếp nhận hồ sơ trực tuyến theo quy định.

3.3. Sau khi nộp đơn, bao lâu thì vụ án được giải quyết?

Sau khi nhận đơn khởi kiện, Tòa án sẽ tiến hành xem xét đơn và xử lý theo trình tự, thủ tục được quy định tại Bộ luật Tố tụng dân sự.

Tùy thuộc vào tính chất vụ án, tình trạng cung cấp chứng cứ, việc xác minh thông tin của các bên, việc hòa giải và các tình tiết phát sinh trong quá trình giải quyết, thời gian từ khi nộp đơn đến khi vụ án được giải quyết có thể khác nhau, không phải trường hợp nào cũng có một thời hạn thực tế giống nhau.

Về cơ bản, quá trình tố tụng có thể bao gồm các bước:

• Tiếp nhận và xem xét đơn khởi kiện;
• Phân công Thẩm phán giải quyết vụ án;
• Yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn hoặc tài liệu nếu cần thiết;
• Thông báo nộp tiền tạm ứng án phí trong trường hợp thuộc diện phải nộp;
• Thụ lý vụ án;
• Thông báo việc thụ lý cho các đương sự và cơ quan, tổ chức có liên quan;
• Thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ;
• Tiến hành hòa giải theo quy định;
• Chuẩn bị xét xử;
• Đưa vụ án ra xét xử nếu không thuộc trường hợp chấm dứt hoặc giải quyết bằng thủ tục khác.

3.4. Lưu ý khi khoản vay chỉ được xác lập qua Zalo:

• Trong trường hợp không có giấy vay tiền mà việc vay, mượn chủ yếu được thể hiện qua tin nhắn Zalo, không có nghĩa người cho vay mất quyền khởi kiện.
• Tuy nhiên, người khởi kiện cần đặc biệt chú ý đến việc chứng minh các vấn đề cốt lõi của quan hệ vay, gồm: có phát sinh thỏa thuận vay hay không, số tiền vay là bao nhiêu, tiền đã thực tế được giao cho người vay hay chưa, thời hạn trả nợ như thế nào và người vay còn nghĩa vụ thanh toán bao nhiêu…
• Do đó, bên cạnh tin nhắn Zalo, các chứng cứ như: Sao kê chuyển khoản, nội dung xác nhận khoản nợ, lịch sử thanh toán và những tài liệu liên quan khác có thể đóng vai trò quan trọng trong việc chứng minh yêu cầu khởi kiện.

Tóm lại, khi người vay không trả nợ đúng hạn, người cho vay có thể khởi kiện để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Nếu khoản vay được xác lập thông qua tin nhắn Zalo, việc bảo quản dữ liệu điện tử và chuẩn bị đầy đủ chứng cứ về quá trình thỏa thuận, giao nhận tiền và nghĩa vụ trả nợ là yếu tố đặc biệt quan trọng.