Khi người lập di chúc sở hữu nhiều tài sản phân bố tại các tỉnh/thành phố khác nhau, một trong những vấn đề thường được quan tâm là nên công chứng di chúc ở đâu để bảo đảm tính pháp lý và tránh tranh chấp về sau. Việc lựa chọn đúng địa điểm công chứng không chỉ giúp thủ tục diễn ra thuận lợi mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc xác lập hiệu lực của di chúc đối với toàn bộ khối tài sản. Vậy: Công chứng di chúc ở đâu khi có nhiều tài sản ở nhiều tỉnh?
Mục lục bài viết
1. Công chứng di chúc ở đâu khi có nhiều tài sản ở nhiều tỉnh?
Điều 628 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về di chúc bằng văn bản. Theo đó, di chúc bằng văn bản bao gồm:
- Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng;
- Di chúc bằng văn bản có người làm chứng;
- Di chúc bằng văn bản có công chứng;
- Di chúc bằng văn bản có chứng thực.
Điều 635 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về vấn đề di chúc có công chứng hoặc chứng thực. Theo đó, người lập di chúc có thể yêu cầu công chứng hoặc chứng thực bản di chúc.
Đồng thời, Điều 636 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về thủ tục lập di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã. Theo đó, việc lập di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã phải tuân theo thủ tục sau đây:
- Người lập di chúc tuyên bố nội dung của di chúc trước công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực của Ủy ban nhân dân cấp xã. Công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực của Ủy ban nhân dân cấp xã phải ghi chép lại nội dung mà người lập di chúc đã tuyên bố. Người lập di chúc ký hoặc điểm chỉ vào bản di chúc sau khi xác nhận bản di chúc đã được ghi chép chính xác và thể hiện đúng ý chí của mình. Công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực của Ủy ban nhân dân cấp xã ký vào bản di chúc;
- Trường hợp người lập di chúc không đọc được hoặc không nghe được bản di chúc, không ký hoặc không điểm chỉ được thì phải nhờ người làm chứng và người này phải ký xác nhận trước mặt công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực của Ủy ban nhân dân cấp xã. Công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực của Ủy ban nhân dân cấp xã chứng nhận bản di chúc trước mặt người lập di chúc và người làm chứng.
Như vậy, có thể thấy, người lập di chúc có thể yêu cầu công chứng bản di chúc. Tuy nhiên, pháp luật về thừa kế cũng không quy định cụ thể người lập di chúc có công chứng phải thực hiện công chứng bản di chúc của mình trong phạm vi như thế nào. Vì thế người lập di chúc hoàn toàn có quyền lựa chọn một tổ chức hành nghề công chứng để thực hiện thủ tục công chứng bản di chúc của mình mà sẽ không phải phụ thuộc vào nơi cư trú hay nơi có tài sản, chỉ cần nội dung trong bản di chúc phải thể hiện rõ tên của di sản và nơi có di sản đó.
Đối với tài sản của người để lại di chúc là bất động sản, người lập di chúc có công chứng nhằm để định đoạt tài sản của mình là bất động sản có quyền lựa chọn một tổ chức hành nghề công chứng để thực hiện thủ tục công chứng bản di chúc của mình mà sẽ không phải phụ thuộc vào nơi có bất động sản. Do Điều 44 Luật Công chứng 2024 quy định: Công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng chỉ được công chứng giao dịch về bất động sản trong phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở, trừ trường hợp công chứng di chúc, văn bản từ chối nhận di sản, văn bản ủy quyền liên quan đến việc thực hiện các quyền đối với bất động sản, thỏa thuận xác lập chế độ tài sản của vợ chồng về bất động sản và công chứng việc sửa đổi, bổ sung, chấm dứt, hủy bỏ các giao dịch này theo quy định của pháp luật.
Như vậy: Khi một người có yêu cầu công chứng bản di chúc của mình nhưng lại có nhiều tài sản ở nhiều tỉnh thành thì nơi thực hiện công chứng di chúc sẽ do chính người yêu cầu công chứng di chúc lựa chọn mà không bắt buộc phải thực hiện công chứng ở đâu hoặc trong phạm vi nào (kể cả là đối với tài sản là bất động sản).
2. Có thể ủy quyền cho người khác công chứng di chúc khi có nhiều tài sản ở nhiều tỉnh không?
Điều 58 Luật Công chứng năm 2024 quy định về công chứng di chúc như sau:
- Người lập di chúc không được ủy quyền cho người khác mà phải tự mình ký hoặc ký và điểm chỉ vào bản di chúc được công chứng. Trường hợp người lập di chúc không ký được và không điểm chỉ được thì việc lập di chúc phải có người làm chứng theo quy định tại khoản 2 Điều 49 của Luật Công chứng năm 2024;
- Trường hợp công chứng viên nhận thấy người lập di chúc có dấu hiệu bị mất năng lực hành vi dân sự, bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc có căn cứ cho rằng việc lập di chúc có dấu hiệu bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép thì công chứng viên đề nghị người lập di chúc làm rõ, trường hợp không làm rõ được thì công chứng viên từ chối công chứng di chúc đó;
- Trường hợp tính mạng người lập di chúc bị cái chết đe dọa thì người lập di chúc không phải xuất trình đủ giấy tờ quy định tại khoản 1 Điều 42 của Luật Công chứng năm 2024 nhưng phải ghi rõ trong văn bản công chứng;
- Sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc theo quy định tại khoản này mà người lập di chúc không còn trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng thì người lập di chúc phải nộp đủ giấy tờ quy định tại khoản 1 Điều 42 của Luật Công chứng năm 2024, nếu người lập di chúc không nộp đủ giấy tờ quy định tại khoản 1 Điều 42 của Luật này thì văn bản công chứng di chúc không có hiệu lực;
- Di chúc đã được công chứng nhưng sau đó người lập di chúc muốn sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ một phần hoặc toàn bộ di chúc thì có thể yêu cầu công chứng viên của bất kỳ tổ chức hành nghề công chứng nào công chứng việc sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ đó. Trường hợp di chúc trước đó đang được lưu giữ tại 01 tổ chức hành nghề công chứng thì người lập di chúc phải thông báo cho tổ chức hành nghề công chứng đang lưu giữ di chúc biết việc sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ một phần hoặc toàn bộ di chúc đó.
Như vậy: Trong trường hợp người lập di chúc có tài sản ở nhiều tỉnh thành khác nhau, khó khăn trong việc đi lại di chuyển. Tuy nhiên cũng KHÔNG được ủy quyền cho người khác mà phải tự mình ký hoặc ký và điểm chỉ vào bản di chúc được công chứng theo khoản 1 Điều 58 Luật Công chứng 2024.
3. Có thể công chứng di chúc tại nhà hay không?
Theo quy định tại Điều 58 Luật Công chứng năm 2024 nêu trên, việc công chứng di chúc được xây dựng trên nguyên tắc tôn trọng tuyệt đối ý chí tự nguyện, minh mẫn và trực tiếp của người lập di chúc. Theo đó, người lập di chúc không được ủy quyền cho bất kỳ cá nhân nào khác yêu cầu công chứng thay mình, mà bắt buộc phải tự mình trực tiếp yêu cầu công chứng. Quy định này nhằm loại trừ nguy cơ giả mạo, ép buộc, lừa dối hoặc làm sai lệch ý chí của người để lại di sản – những rủi ro thường phát sinh trong các quan hệ thừa kế có yếu tố tài sản và lợi ích.
Về nguyên tắc, việc công chứng di chúc phải được thực hiện tại trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng mà người lập di chúc lựa chọn. Đây là địa điểm được pháp luật xác định là nơi bảo đảm đầy đủ các điều kiện về chuyên môn, nghiệp vụ, tính khách quan, độc lập và an toàn pháp lý cho hoạt động công chứng. Tại trụ sở, công chứng viên có điều kiện trực tiếp kiểm tra năng lực hành vi dân sự của người lập di chúc, đánh giá mức độ minh mẫn, sự tự nguyện khi bày tỏ ý chí; đồng thời đối chiếu, kiểm tra giấy tờ nhân thân, tài sản và các yếu tố pháp lý liên quan nhằm hạn chế tối đa tranh chấp về sau.
Tuy nhiên, pháp luật không áp dụng máy móc nguyên tắc công chứng tại trụ sở trong mọi trường hợp. Nhằm bảo đảm quyền lập di chúc của công dân trong mọi hoàn cảnh, Luật Công chứng và các văn bản hướng dẫn đã cho phép thực hiện công chứng di chúc ngoài trụ sở tổ chức công chứng trong những trường hợp người lập di chúc có lý do chính đáng và khách quan không thể trực tiếp đến trụ sở (Điều 46 Luật Công chứng 2024 và Điều 43 Nghị định 104/2025/NĐ-CP). Những trường hợp điển hình bao gồm:
- Lập di chúc tại chỗ ở theo quy định của Bộ luật Dân sự;
- Không thể đi lại được vì lý do sức khỏe; đang điều trị nội trú hoặc bị cách ly theo chỉ định của cơ sở y tế;
- Đang bị tạm giữ, tạm giam; đang thi hành án phạt tù; đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính;
- Phụ nữ đang mang thai hoặc nuôi con nhỏ dưới 12 tháng tuổi;
- Người cao tuổi, người khuyết tật hoặc có khó khăn trong việc đi lại;
- Người đang thực hiện nhiệm vụ trong lực lượng công an nhân dân, quân đội nhân dân, người đảm nhận chức trách hoặc đang thực hiện công việc được giao theo yêu cầu của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nơi họ làm việc mà việc rời khỏi vị trí sẽ ảnh hưởng đến nhiệm vụ, công việc được giao hoặc chức trách mà họ đang đảm nhận;
- Trường hợp bất khả kháng, trở ngại khách quan mà người yêu cầu công chứng không thể đến tổ chức hành nghề công chứng.
Trong các trường hợp này, công chứng viên có thể trực tiếp đến địa điểm theo yêu cầu (như nhà riêng, bệnh viện, cơ sở giam giữ…) để thực hiện công chứng di chúc. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng công chứng ngoài trụ sở không phải là quyền đương nhiên mà phụ thuộc vào sự xem xét, chấp thuận của tổ chức hành nghề công chứng. Công chứng viên có trách nhiệm đánh giá điều kiện thực tế, bảo đảm rằng việc công chứng ngoài trụ sở vẫn đáp ứng đầy đủ các yêu cầu pháp lý, đặc biệt là việc xác định rõ ràng năng lực hành vi dân sự, sự minh mẫn, tự nguyện và ý chí độc lập của người lập di chúc tại thời điểm công chứng.
Bên cạnh đó, việc công chứng di chúc ngoài trụ sở thường phát sinh chi phí công chứng ngoài trụ sở, chi phí đi lại và các khoản chi phí hợp lý khác theo quy định. Người yêu cầu công chứng cần được thông báo rõ về các khoản chi phí này để tránh phát sinh tranh chấp hoặc khiếu nại sau này.
Như vậy: Việc công chứng di chúc vừa phải tuân thủ nguyên tắc người lập di chúc trực tiếp yêu cầu công chứng, vừa cần được vận dụng linh hoạt trong những trường hợp đặc biệt nhằm bảo đảm quyền lập di chúc hợp pháp của công dân. Dù được thực hiện tại trụ sở hay ngoài trụ sở tổ chức công chứng, trình tự và thủ tục công chứng di chúc vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật, do đây là yếu tố quyết định giá trị pháp lý và hiệu lực lâu dài của di chúc cũng như là cơ sở quan trọng để hạn chế tranh chấp thừa kế trong tương lai.
THAM KHẢO THÊM:

Tư vấn pháp luật qua Zalo


