Trong thực tế, nhiều người đang sử dụng nhà đất, tài sản có giá trị để thế chấp tại ngân hàng vẫn có nhu cầu lập di chúc nhằm định đoạt tài sản cho người thân sau khi qua đời. Tuy nhiên, không ít người băn khoăn: Có được lập di chúc thừa kế khi tài sản đang thế chấp hay không?
Mục lục bài viết
1. Có được lập di chúc thừa kế khi tài sản đang thế chấp không?
Điều 422 Bộ luật Dân sự 2015 quy định Hợp đồng chấm dứt trong trường hợp sau đây:
- Hợp đồng đã được hoàn thành;
- Theo thỏa thuận của các bên;
- Cá nhân giao kết hợp đồng chết, pháp nhân giao kết hợp đồng chấm dứt tồn tại mà hợp đồng phải do chính cá nhân, pháp nhân đó thực hiện;
- Hợp đồng bị hủy bỏ, bị đơn phương chấm dứt thực hiện;
- Hợp đồng không thể thực hiện được do đối tượng của hợp đồng không còn;
- Hợp đồng chấm dứt theo quy định tại Điều 420 của Bộ luật Dân sự 2015;
- Trường hợp khác do luật quy định.
Và để di chúc hợp pháp, người lập di chúc cần đáp ứng các điều kiện nêu tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 như sau: .
- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc;
- Không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;
- Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội;
- Hình thức di chúc không trái quy định của luật.
Đồng thời, người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi khi lập di chúc bắt buộc phải lập thành văn bản và việc lập di chúc này phải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp. Quy định này nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên cũng như tính tự nguyện, minh bạch của việc lập di chúc.
Đối với người bị hạn chế về thể chất hoặc người không biết chữ, di chúc phải được người làm chứng lập thành văn bản; đồng thời phải được công chứng hoặc chứng thực theo đúng quy định pháp luật thì mới có giá trị pháp lý. Đây là điều kiện bắt buộc nhằm bảo đảm nội dung di chúc phản ánh đúng ý chí của người lập di chúc và hạn chế tranh chấp phát sinh sau này.
Từ các quy định nêu trên có thể khẳng định rằng, pháp luật hiện hành không cấm việc lập di chúc đối với nhà đất đang thế chấp tại Ngân hàng. Trường hợp di chúc được lập đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chủ thể, hình thức và nội dung theo quy định của pháp luật thì vẫn được xem là di chúc hợp pháp và có giá trị pháp lý, dù tài sản đang được dùng để bảo đảm nghĩa vụ vay vốn.
Hiện nay, di chúc được lập dưới hai hình thức cơ bản; bao gồm di chúc miệng và di chúc bằng văn bản. Trong đó, đối với di chúc bằng văn bản được công chứng hoặc chứng thực, theo quy định của Luật Công chứng năm 2024, Công chứng viên có trách nhiệm yêu cầu người lập di chúc xuất trình bản chính Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) để đối chiếu, làm căn cứ xác định quyền sở hữu, quyền sử dụng đối với tài sản được định đoạt trong di chúc.
Trường hợp nhà đất đang thế chấp tại ngân hàng và người lập di chúc không giữ bản chính Sổ đỏ, người lập di chúc có thể đề nghị ngân hàng đang nhận thế chấp phối hợp, tạo điều kiện cho việc đối chiếu bản chính nhằm thực hiện thủ tục công chứng hoặc chứng thực di chúc theo quy định.
Như vậy: Tài sản đang thế chấp ngân hàng vẫn CÓ THỂ được lập di chúc. Tuy nhiên, người thừa kế sau khi nhận di sản phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ tài chính; cụ thể là thanh toán khoản nợ gắn với tài sản thế chấp để đảm bảo quyền sở hữu.
2. Lập di chúc thừa kế khi tài sản đang thế chấp, quyền lợi của Ngân hàng có bị ảnh hưởng không?
Theo Điều 658 Bộ luật Dân sự 2015, các khoản nợ, nghĩa vụ tài sản và chi phí liên quan đến thừa kế phải được ưu tiên thanh toán trước khi chia tài sản thừa kế. Các nghĩa vụ tài sản và các khoản chi phí liên quan đến thừa kế được thanh toán theo thứ tự sau đây:
- Chi phí hợp lý theo tập quán cho việc mai táng;
- Tiền cấp dưỡng còn thiếu;
- Chi phí cho việc bảo quản di sản;
- Tiền trợ cấp cho người sống nương nhờ;
- Tiền công lao động;
- Tiền bồi thường thiệt hại;
- Thuế và các khoản phải nộp khác vào ngân sách nhà nước;
- Các khoản nợ khác đối với cá nhân, pháp nhân;
- Tiền phạt;
- Các chi phí khác.
Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về vấn đề thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại như sau:
- Những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản do người chết để lại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác;
- Trường hợp di sản chưa được chia thì nghĩa vụ tài sản do người chết để lại được người quản lý di sản thực hiện theo thỏa thuận của những người thừa kế trong phạm vi di sản do người chết để lại;
- Trường hợp di sản đã được chia thì mỗi người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại tương ứng nhưng không vượt quá phần tài sản mà mình đã nhận, trừ trường hợp có thỏa thuận khác;
- Trường hợp người thừa kế không phải là cá nhân hưởng di sản theo di chúc thì cũng phải thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại như người thừa kế là cá nhân.
Như vậy: Trong trường hợp này, những người thừa kế có trách nhiệm kế thừa và tiếp tục thực hiện nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng thế chấp với Ngân hàng theo đúng quy định của pháp luật. Các bên thừa kế có thể thỏa thuận thống nhất cử một người đại diện thay mặt mình tiếp tục thực hiện hợp đồng thế chấp, bao gồm việc thanh toán nghĩa vụ bảo đảm và phối hợp với Ngân hàng trong quá trình xử lý tài sản. Việc tiếp tục thực hiện hợp đồng thế chấp theo cơ chế thỏa thuận như trên không làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bên thừa kế; đồng thời bảo đảm đầy đủ quyền của Ngân hàng với tư cách là bên nhận bảo đảm. Qua đó, mối quan hệ pháp lý đã được xác lập trước đó vẫn được duy trì ổn định, hạn chế phát sinh tranh chấp và bảo đảm an toàn pháp lý cho tất cả các chủ thể liên quan.
3. Lập di chúc thừa kế khi tài sản đang thế chấp có cần phải công chứng không?
Tại khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 quy định di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau:
(1) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;
(2) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.
Trong đó, hình thức của di chúc theo quy định có 2 loại là:
- Di chúc bằng văn bản (Điều 628 Bộ luật Dân sự 2015);
- Và di chúc miệng (Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015)
Bên cạnh đó, tại khoản 3 và khoản 4 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:
- Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực;
- Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015;
- Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.
Như vậy, di chúc để lại tài sản là quyền sử dụng đất chỉ bắt buộc công chứng trong trường hợp là di chúc bằng văn bản của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ do người làm chứng lập. Đối với các trường hợp di chúc bằng văn bản khác thì không bắt buộc phải công chứng nhưng phải đáp ứng đủ các điều kiện theo quy định.
Lưu ý: Để tránh phát sinh tranh chấp và đảm bảo tính pháp lý cho di chúc, người lập di chúc để lại quyền sử dụng đất nên thực hiện việc công chứng di chúc mặc dù việc này là không bắt buộc.
Như vậy: Việc lập di chúc thừa kế đối với tài sản đang thế chấp KHÔNG phải trong mọi trường hợp đều bắt buộc phải công chứng. Theo quy định của pháp luật, di chúc bằng văn bản chỉ bắt buộc công chứng hoặc chứng thực trong trường hợp người lập di chúc bị hạn chế về thể chất hoặc không biết chữ và di chúc do người làm chứng lập; đối với các trường hợp di chúc bằng văn bản khác thì pháp luật không bắt buộc phải công chứng, miễn là di chúc đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chủ thể, hình thức và nội dung theo quy định.
Tuy nhiên trên thực tế, để bảo đảm giá trị pháp lý của di chúc cũng như hạn chế tối đa tranh chấp phát sinh và tạo thuận lợi cho quá trình khai nhận, phân chia di sản sau này thì người lập di chúc để lại quyền sử dụng đất, đặc biệt là nhà đất đang thế chấp tại Ngân hàng nên lựa chọn hình thức công chứng di chúc. Việc công chứng không chỉ giúp xác lập rõ ràng ý chí của người lập di chúc mà còn tăng mức độ an toàn pháp lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tất cả các bên liên quan.
THAM KHẢO THÊM:
Tư vấn pháp luật qua Zalo
Liên hệ với Luật sư để được hỗ trợ:
Tư vấn pháp luật qua Zalo 
