Mục lục bài viết
1. Di chúc do công chứng viên lập tại nhà, chỗ ở được không?
Căn cứ theo Điều 639 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về di chúc do công chứng viên lập tại chỗ ở, cụ thể như sau:
- Người lập di chúc có thể yêu cầu công chứng viên tới chỗ ở của mình để lập di chúc;
- Thủ tục lập di chúc tại chỗ ở được tiến hành như thủ tục lập di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng theo quy định tại Điều 636 của Bộ luật Dân sự 2015.
Điều 46 Luật Công chứng 2024 quy định về địa điểm công chứng như sau:
(1) Việc công chứng phải được thực hiện tại trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng, trừ các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 46 Luật Công chứng 2024;
(2) Việc công chứng có thể được thực hiện ngoài trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng nếu người yêu cầu công chứng thuộc các trường hợp sau đây:
- Lập di chúc tại chỗ ở theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015;
- Không thể đi lại được vì lý do sức khỏe; đang điều trị nội trú hoặc bị cách ly theo chỉ định của cơ sở y tế;
- Đang bị tạm giữ, tạm giam; đang thi hành án phạt tù; đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính;
- Có lý do chính đáng khác theo quy định của Chính phủ.
Như vậy, người lập di chúc có thể yêu cầu Công chứng viên tới chỗ ở, nhà của mình để lập di chúc theo quy định của pháp luật.
2. Thủ tục lập di chúc tại nhà, chỗ ở được thực hiện thế nào?
Theo Điều 639 Bộ luật Dân sự 2015, thủ tục lập di chúc tại nhà do Công chứng viên thực hiện tại nhà, chỗ ở cũng sẽ được tiến hành tương tự như thủ tục lập di chúc tại Tổ chức hành nghề công chứng. Cụ thể thủ tục như sau:
- Bước 1: Người lập di chúc tuyên bố nội dung của di chúc trước Công chứng viên.
- Bước 2: Công chứng viên phải ghi chép lại nội dung mà người lập di chúc đã tuyên bố.
- Bước 3: Người lập di chúc ký hoặc điểm chỉ vào bản di chúc sau khi xác nhận bản di chúc đã được ghi chép chính xác và thể hiện đúng ý chí của mình.
- Bước 4: Công chứng viên ký vào bản di chúc.
Lưu ý: Trường hợp người lập di chúc không đọc được hoặc không nghe được bản di chúc, không ký hoặc không điểm chỉ được thì phải nhờ người làm chứng và người này phải ký xác nhận trước mặt công chứng viên. Công chứng viên chứng nhận bản di chúc trước mặt người lập di chúc và người làm chứng. Căn cứ theo Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015 thì mọi người đều có thể làm chứng cho việc lập di chúc, trừ những người sau đây:
- Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc;
- Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan tới nội dung di chúc;
- Người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
3. Khi nào nên lập di chúc do công chứng viên lập tại nhà, chỗ ở?
Việc lập di chúc do công chứng viên thực hiện tại nhà hoặc chỗ ở của người lập di chúc là một hình thức hợp pháp được pháp luật cho phép trong những trường hợp nhất định. Hình thức này không chỉ bảo đảm quyền định đoạt tài sản của người để lại di sản mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho những người không thể trực tiếp đến trụ sở tổ chức hành nghề công chứng.
3.1. Trường hợp nên lựa chọn lập di chúc tại nhà, chỗ ở:
Lập di chúc tại nhà, chỗ ở đặc biệt phù hợp với người cao tuổi, ốm đau, bệnh nặng, hạn chế khả năng đi lại hoặc đang điều trị tại nhà, bệnh viện. Trong các trường hợp này, việc Công chứng viên trực tiếp đến nơi ở để lập di chúc giúp bảo đảm ý chí của người lập di chúc được thể hiện kịp thời, đầy đủ và đúng pháp luật.
Ngoài ra, hình thức này cũng phù hợp khi người lập di chúc muốn lập di chúc trong không gian quen thuộc, tránh áp lực tâm lý; từ đó giúp công chứng viên dễ dàng đánh giá tình trạng minh mẫn, tự nguyện của người lập di chúc.
3.2. Trường hợp nên lập di chúc tại trụ sở tổ chức hành nghề công chứng:
Trong trường hợp người lập di chúc có đủ sức khỏe, khả năng đi lại bình thường thì việc lập di chúc tại trụ sở Văn phòng công chứng hoặc Phòng công chứng thường thuận tiện hơn về thủ tục, thời gian và chi phí.
Môi trường làm việc chuyên nghiệp tại trụ sở công chứng cũng giúp việc kiểm tra giấy tờ, xác minh thông tin tài sản và lưu trữ hồ sơ được thực hiện nhanh chóng, đầy đủ; từ đó hạn chế rủi ro phát sinh tranh chấp sau này.
3.3. Lời khuyên pháp lý để hạn chế tranh chấp:
Dù lựa chọn lập di chúc tại nhà hay tại trụ sở công chứng, người lập di chúc cần bảo đảm tình trạng minh mẫn, tự nguyện, nội dung di chúc rõ ràng, cụ thể và phù hợp với quy định của pháp luật.
Bên cạnh đó, nên trao đổi trước với công chứng viên về nội dung di chúc, giấy tờ tài sản và điều kiện lập di chúc để quá trình công chứng diễn ra thuận lợi. Đối với những trường hợp tài sản phức tạp hoặc quan hệ thừa kế dễ phát sinh mâu thuẫn thì việc tham vấn ý kiến Luật sư hoặc công chứng viên có kinh nghiệm là cần thiết.
Di chúc do công chứng viên lập tại nhà, chỗ ở là giải pháp hợp pháp và hữu ích trong những trường hợp phù hợp, góp phần bảo đảm ý chí của người lập di chúc và hạn chế tối đa tranh chấp thừa kế về sau.
3.4. Vai trò của di chúc do công chứng viên lập tại nhà, chỗ ở:
a. Bảo đảm ý chí tự nguyện và minh mẫn của người lập di chúc:
Khi lập di chúc tại nhà và chỗ ở, Công chứng viên trực tiếp tiếp xúc và làm việc với người lập di chúc tại thời điểm lập văn bản. Thông qua quá trình trao đổi, Công chứng viên có trách nhiệm đánh giá tình trạng tinh thần, khả năng nhận thức và mức độ tự nguyện của người lập di chúc.
Việc này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong các trường hợp người lập di chúc tuổi cao, sức khỏe yếu hoặc đang điều trị bệnh; từ đó góp phần hạn chế tranh chấp về sau liên quan đến việc cho rằng người lập di chúc không minh mẫn hoặc bị ép buộc.
b. Ghi nhận chính xác và đầy đủ nội dung di chúc:
Công chứng viên là người trực tiếp ghi chép nội dung di chúc theo đúng ý chí mà người lập di chúc tuyên bố. Việc ghi nhận này bảo đảm nội dung di chúc được thể hiện rõ ràng, cụ thể, đúng thuật ngữ pháp lý; từ đó tránh cách diễn đạt mơ hồ, dễ dẫn đến cách hiểu khác nhau.
Qua đó, di chúc do Công chứng viên lập tại nhà vẫn bảo đảm tính chặt chẽ về nội dung tương tự như tường hợp di chúc được lập tại trụ sở văn phòng công chứng.
c. Hướng dẫn và giải thích quy định pháp luật liên quan:
Trong quá trình lập di chúc, Công chứng viên có trách nhiệm giải thích cho người lập di chúc hiểu rõ các quy định pháp luật về thừa kế; trong đó bao gồm quyền lập di chúc, quyền sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ di chúc (Điều 640 Bộ luật Dân sự 2015) cũng như các giới hạn pháp luật đối với việc định đoạt tài sản.
Vai trò này giúp người lập di chúc tránh lập di chúc trái pháp luật, đồng thời bảo đảm di chúc phản ánh đúng mong muốn thực sự của người lập trong khuôn khổ pháp luật cho phép.
d. Bảo đảm hình thức di chúc đúng quy định pháp luật:
Di chúc chỉ có giá trị pháp lý khi đáp ứng đầy đủ điều kiện về hình thức. Công chứng viên chịu trách nhiệm kiểm soát toàn bộ trình tự, thủ tục lập di chúc; từ việc tuyên bố nội dung, ghi chép, ký hoặc điểm chỉ cho đến việc ký xác nhận của công chứng viên.
Nhờ đó, di chúc lập tại nhà và chỗ ở vẫn đáp ứng đầy đủ yêu cầu về hình thức, tránh nguy cơ bị tuyên vô hiệu do sai sót về thủ tục.
e. Nâng cao giá trị chứng cứ của di chúc khi xảy ra tranh chấp:
Di chúc do công chứng viên lập có giá trị chứng cứ cao trong trường hợp phát sinh tranh chấp thừa kế. Việc công chứng viên trực tiếp lập và xác nhận di chúc tại nhà giúp chứng minh rõ ràng thời điểm lập di chúc, tình trạng của người lập di chúc và tính hợp pháp của văn bản.
Đây là lợi thế quan trọng so với các hình thức di chúc viết tay hoặc di chúc chỉ có chứng thực chữ ký.
THAM KHẢO THÊM:

Tư vấn pháp luật qua Zalo


